Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

सूत उवाच । एवमुक्त्वा हृषीकेशो विससर्ज शतक्रतुम् । निःशेषभयनिर्मुक्तं स्वराज्यपरिवृद्धये

Transliteration

sūta uvāca | evamuktvā hṛṣīkeśo visasarja śatakratum | niḥśeṣabhayanirmuktaṃ svarājyaparivṛddhaye

Translation

Sūta dit : Ayant ainsi parlé, Hṛṣīkeśa congédia Śatakratu (Indra), désormais délivré de toute crainte, afin d’accroître et d’affermir sa propre souveraineté.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb), ‘thus’

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having spoken’

• हृषीकेशः: Hṛṣīkeśa (Viṣṇu)
• हृषीकेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृषीकेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘हृषीकाणि ईशते यस्य’ (विष्णु)

• विससर्ज: dismissed/sent away
• विससर्ज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-सृज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• शतक्रतुम्: Śatakratu (Indra)
• शतक्रतुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘शतं क्रतवो यस्य’ (इन्द्र)

• निःशेषभयनिर्मुक्तम्: freed from all fear
• निःशेषभयनिर्मुक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निःशेष + भय + निर्मुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: निःशेष-भयात् निर्मुक्तः = freed from all fear

• स्वराज्यपरिवृद्धये: for the increase of his own kingdom
• स्वराज्यपरिवृद्धये: Sampradana/Purpose (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: स्व + राज्य + परिवृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; तत्पुरुषः ‘स्वराज्यस्य परिवृद्धिः’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates as Hṛṣīkeśa gestures dismissal; Indra departs uplifted, aura of fearlessness around him, celestial path opening upward.

Characters & Entities

• Sūta
• Hṛṣīkeśa (Viṣṇu)
• Śatakratu (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine counsel and refuge remove fear, restoring dharmic order and rightful authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding verses situate the episode in the Hāṭakeśvara-kṣetra narrative of the Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; it functions as narrative transition after the vow-related teaching.