Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

भर्तृयज्ञ उवाच । सृष्टिं प्रकुर्वता तेन पशवो लोककारिणा । खड्गवाध्रीणसादीनां पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा

bhartṛyajña uvāca | sṛṣṭiṃ prakurvatā tena paśavo lokakāriṇā | khaḍgavādhrīṇasādīnāṃ paścātsṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā

Bhartṛyajña dit : Lorsque le Seigneur Svayambhū, bienfaiteur des mondes, entreprit la création, il fit naître les animaux destinés au yajña, après avoir créé des êtres tels que le rhinocéros, le tigre et autres semblables.

bhartṛ-yajñaḥBhartṛyajña
bhartṛ-yajñaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक) + yajña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः यज्ञः)
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
sṛṣṭimcreation
sṛṣṭim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
prakurvatāby (him) creating
prakurvatā:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootpra-kṛ (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; ‘तेन’ इत्यस्य विशेषणम् (by him who was creating)
tenaby him
tena:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; सर्वनाम
paśavaḥanimals
paśavaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpaśu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
loka-kāriṇāby the world-creator
loka-kāriṇā:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootloka (प्रातिपदिक) + kārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-सम्बन्धे; उपपद-तत्पुरुषः (लोकं करोति इति); ‘तेन’ इत्यस्य विशेषणम्
khaḍga-vādhrīṇa-sādīnāmof rhinoceroses, vādhrīṇas, sādīs, etc.
khaḍga-vādhrīṇa-sādīnām:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkhaḍga (प्रातिपदिक) + vādhrīṇa (प्रातिपदिक) + sādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (खड्गाश्च वाध्रीणाश्च सादयश्च) + ‘ādi’ (etc.)
paścātafterwards
paścāt:
Sambandha (Temporal adverb/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootpaścāt (अव्यय)
Formकाल/क्रम-अव्यय (afterwards)
sṛṣṭāḥcreated
sṛṣṭāḥ:
Karta (Predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsṛj (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘paśavaḥ’ इत्यस्य विशेषणम्
svayaṃ-bhuvāby the Self-born (Brahmā)
svayaṃ-bhuvā:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootsvayam (अव्यय) + bhū (धातु) → svayaṃbhū (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; अव्ययीभावः (स्वयम् भूः)

Bhartṛyajña

Listener: Ānarta (king)

Scene: The brāhmaṇa Bhartṛyajña explains that the Self-born Creator, acting for the welfare of worlds, produced creatures in sequence; after fierce beasts like rhinoceros and tiger, sacrificial animals were created.

S
Svayambhū (Brahmā)

FAQs

Dharma is grounded in cosmic order: even ritual supports (paśu and related means) are portrayed as intentionally created for the welfare of beings.

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya discourse; the immediate line focuses on creation-background for śrāddha rather than naming a single tīrtha in the verse itself.

It frames the legitimacy of śrāddha-related ritual supports by tracing them to Svayambhū’s creation, preparing the ground for later prescriptions on offerings and dakṣiṇā.