Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 105

भर्तृयज्ञ उवाच । तच्छ्रुत्वा पितरो हृष्टा जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । वर्षांतेऽपि समासाद्य श्राद्धं न स्युर्बुभुक्षिताः

bhartṛyajña uvāca | tacchrutvā pitaro hṛṣṭā jagmuḥ svaṃsvaṃ niketanam | varṣāṃte'pi samāsādya śrāddhaṃ na syurbubhukṣitāḥ

Bhartṛyajña dit : À ces paroles, les Pitṛs se réjouirent et chacun regagna sa demeure. Et lorsque viendra la fin de l’année, ils ne resteront pas affamés, car le śrāddha sera accompli.

भर्तृयज्ञःBhartṛyajña (proper name)
भर्तृयज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृ-यज्ञ (प्रातिपदिक; भर्तृ + यज्ञ)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः यज्ञः/भर्तृयज्ञः—नाम)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; पूर्वकाले कृत्य (having heard)
पितरःthe fathers/ancestors
पितरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
हृष्टाःdelighted
हृष्टाः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक; √हृष्-भाव)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (पितरः)
जग्मुःwent
जग्मुः:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
स्वम्own
स्वम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (निकेतनम्)
स्वम्(each) own
स्वम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; पुनरुक्त-प्रयोगः (svaṃ svaṃ = each his own)
निकेतनम्abode, dwelling
निकेतनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिकेतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
वर्षान्तेat the end of the year
वर्षान्ते:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष-अन्त (प्रातिपदिक; वर्ष + अन्त)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषे (वर्षस्य अन्ते)
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधान/समुच्चयार्थकः (also, even)
समासाद्यhaving reached, upon arriving
समासाद्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; (having reached/approached)
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
स्युःwould be
स्युः:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
बुभुक्षिताःhungry
बुभुक्षिताः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुभुक्षित (प्रातिपदिक; √भुज्/भुक्ष्-इच्छा, PPP)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (पितरः—अनुक्ताः)

Bhartṛyajña

Listener: Purāṇic audience (and by report, the Pitṛs)

Scene: Pitṛs, now radiant and smiling, depart upward to their respective celestial dwellings; below, a household prepares for the year-end śrāddha—lamp lit, offerings arranged—signifying that they will not remain hungry.

B
Bhartṛyajña
P
Pitṛs
Ś
Śrāddha

FAQs

Assurance and faith in dharma: even limited annual rites can protect ancestors from deprivation and maintain sacred reciprocity.

No particular tīrtha is named in this verse; it continues the Tīrthamāhātmya narrative about śrāddha.

Year-end śrāddha is emphasized as sufficient to prevent the Pitṛs from hunger.