Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

मार्कण्डेय उवाच । क्षत्रियश्च स्थितः पूर्वं विश्वामित्रो महीपतिः । मृगयासु परिभ्रांतो वसिष्ठस्य तदाऽश्रमम् । प्रविष्टः क्षुत्पिपासार्त्तः स तेनाथ प्रपूजितः

mārkaṇḍeya uvāca | kṣatriyaśca sthitaḥ pūrvaṃ viśvāmitro mahīpatiḥ | mṛgayāsu paribhrāṃto vasiṣṭhasya tadā'śramam | praviṣṭaḥ kṣutpipāsārttaḥ sa tenātha prapūjitaḥ

Mārkaṇḍeya dit : Jadis, Viśvāmitra, roi établi dans l’ordre des kṣatriya, errant au cours de chasses, entra dans l’āśrama de Vasiṣṭha. Tourmenté par la faim et la soif, il fut alors honoré comme il se doit par Vasiṣṭha, selon le devoir d’hospitalité.

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
क्षत्रियःa kṣatriya
क्षत्रियः:
Predicate (Pratijna/प्रत्ययार्थ)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
and
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
स्थितःwas (standing/being)
स्थितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग (adverbial accusative)
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महीपतिःking (lord of the earth)
महीपतिः:
Apposition (Samanadhikarana/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (महीयाः पतिः)
मृगयासुin hunts
मृगयासु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमृगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
परिभ्रान्तःhaving wandered about
परिभ्रान्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootपरि-√भ्रम् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वसिष्ठस्यof Vasiṣṭha
वसिष्ठस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
आश्रमम्hermitage
आश्रमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रविष्टःhaving entered
प्रविष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षुत्पिपासार्तःdistressed by hunger and thirst
क्षुत्पिपासार्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुत्-पिपासा-आर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः (क्षुत् च पिपासा च) + आर्त (तत्पुरुष-भाव)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेनby him
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम (here: by him = Vasiṣṭha)
अथthen
अथ:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (discourse particle; then/now)
प्रपूजितःwas duly honored
प्रपूजितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√पूज् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Vasiṣṭhāśrama (contextual)

Type: kshetra

Scene: A weary king Viśvāmitra, with hunting gear and retinue, enters the serene forest hermitage of Vasiṣṭha; the sage receives him with calm dignity, offering water and hospitality.

M
Mārkaṇḍeya
V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha

FAQs

Hospitality (atithi-satkāra) is a hallmark of dharma; even amid future conflict, the sage first honors the guest.

This verse references Vasiṣṭha’s āśrama as a sacred setting, but it does not name a specific tīrtha location in the excerpt.

No formal rite is prescribed; the dharmic act highlighted is honoring a guest, a key household and āśrama duty.