Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

तव भूमौ महापुण्यमस्ति क्षेत्रं जगत्त्रये । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तीर्थं तत्रास्ति शोभनम् । शंखतीर्थमिति ख्यातं सर्वपातकनाशनम्

tava bhūmau mahāpuṇyamasti kṣetraṃ jagattraye | hāṭakeśvarasaṃjñaṃ tu tīrthaṃ tatrāsti śobhanam | śaṃkhatīrthamiti khyātaṃ sarvapātakanāśanam

Dans ton pays se trouve un kṣetra d’un mérite suprême, renommé dans les trois mondes. Là resplendit un beau tīrtha nommé Hāṭakeśvara ; il est célèbre comme Śaṃkhatīrtha, qui détruit tous les péchés.

तवyour
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
भूमौin (your) land
भूमौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
महापुण्यम्very holy/greatly meritorious
महापुण्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + puṇya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
क्षेत्रम्a sacred field/region
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
जगत्त्रयेin the three worlds
जगत्त्रये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + traya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
हाटकेश्वरसंज्ञम्named Hāṭakeśvara
हाटकेश्वरसंज्ञम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roothāṭakeśvara (प्रातिपदिक) + saṃjñā (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
तुindeed/and
तु:
Sambandha-bodhaka (Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle)
तीर्थम्a pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक/locative adverb)
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
शोभनम्beautiful/auspicious
शोभनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśobhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
शंखतीर्थम्Śaṅkha-tīrtha (Conch pilgrimage place)
शंखतीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśaṃkha (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
इतिthus/so called
इति:
Sambandha-bodhaka (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/quotative particle)
ख्यातम्is known/called
ख्यातम्:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootख्यै (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
सर्वपातकनाशनम्destroyer of all sins
सर्वपातकनाशनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + pātaka (प्रातिपदिक) + nāśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण

Nārada (implied)

Tirtha: Śaṃkhatīrtha (at Hāṭakeśvara)

Type: kshetra

Listener: Rājā (unnamed)

Scene: तीर्थ-स्थल का उद्घाटन: नदी/कुण्ड-तट पर शंख-चिह्न, पास में हाटकेश्वर-लिंग/मंदिर; तीर्थ-प्रभा, यात्रियों का स्नान; नारद दूर से संकेत करते हुए।

H
Hāṭakeśvara
Ś
Śaṃkhatīrtha
K
King (Rājan)

FAQs

A tīrtha dedicated to Śiva can eradicate even accumulated sins when approached with reverence, showing the purifying power of sacred place and devotion.

Śaṃkhatīrtha, associated with Hāṭakeśvara.

No explicit ritual is detailed in this verse; it identifies the tīrtha and its fruit (sin-destruction).