Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

इन्द्र उवाच । केचिद्देवा मृता युद्धे युध्यमानाश्च सन्मुखाः । तथैवान्ये मया दृष्टा हन्यमानाः पराङ्मुखाः । प्रेतत्वं दानवानां च सर्वेषां स्यान्न वा प्रभो

Transliteration

indra uvāca | keciddevā mṛtā yuddhe yudhyamānāśca sanmukhāḥ | tathaivānye mayā dṛṣṭā hanyamānāḥ parāṅmukhāḥ | pretatvaṃ dānavānāṃ ca sarveṣāṃ syānna vā prabho

Translation

Indra dit : Certains Devas sont morts à la guerre en combattant face à face ; de même, j’en ai vu d’autres être tués en se détournant. Et quant aux Dānavas, ô Seigneur : deviendront-ils tous des pretas, ou non ?

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (some)

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मृताः: dead; slain
• मृताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (कृदन्त; √मृ + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• युद्धे: in battle
• युद्धे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• युध्यमानाः: fighting
• युध्यमानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युध्यमान (कृदन्त; √युध् (धातु) + शानच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकाले आत्मनेपदी कृदन्त (fighting)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• सन्मुखाः: facing the front
• सन्मुखाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सन्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (thus)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (indeed/just)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/उभयलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• दृष्टाः: seen
• दृष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दृष्ट (कृदन्त; √दृश् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (seen)

• हन्यमानाः: being killed
• हन्यमानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हन्यमान (कृदन्त; √हन् (धातु) + शानच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (being slain)

• पराङ्मुखाः: turned away
• पराङ्मुखाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पराङ्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• प्रेतत्वम्: the state of being a ghost
• प्रेतत्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रेतत्व (प्रातिपदिक; प्रेत + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक तद्धितान्त (state of being a preta)

• दानवानाम्: of the demons (Dānavas)
• दानवानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• प्रभो: O lord
• प्रभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Indra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhārātīrtha (contextual)

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Vishnu (Prabhu)

Visual Art Cues

Scene: Indra recounts having seen devas die both facing and fleeing; he asks whether all dānavas necessarily become pretas. The scene is a reflective pause amid martial imagery.

Characters & Entities

• Indra
• Viṣṇu
• Deva
• Dānava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual outcome is not determined merely by group identity (Deva/Dānava) but by conduct and the manner of death—prompting a dharmic clarification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dhārātīrtha is the Adhyāya’s sacred reference point for discussing gati.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a question seeking doctrinal precision.