Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 202

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये भर्तृयज्ञवाक्यनिर्णयवर्णनंनाम द्व्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye bhartṛyajñavākyanirṇayavarṇanaṃnāma dvyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Ainsi s’achève le deux-cent-deuxième chapitre, intitulé « Description de la détermination de l’énoncé de Bhartṛyajña », dans la Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya du sixième livre, le Nāgara-khaṇḍa, au sein du Skanda Mahāpurāṇa, dans la Saṃhitā de quatre-vingt-un mille (vers).

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्तिसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/end marker)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—श्रीमान् स्कान्दः (कर्मधारयः)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—महत् पुराणम् (कर्मधारयः)

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समासः—एकाशीति-साहस्री (81,000-numbered)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; ‘in the sixth’ (section/book)

• नागरखण्डे: in the Nāgarakhaṇḍa
• नागरखण्डे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—नागर-खण्डः (तत्पुरुषः)

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम्

• भर्तृयज्ञवाक्यनिर्णयवर्णनम्: the narration of the determination of the statement about Bhartṛyajña
• भर्तृयज्ञवाक्यनिर्णयवर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ + यज्ञ + वाक्य + निर्णय + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—भर्तृयज्ञस्य वाक्यस्य निर्णयस्य वर्णनम्

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming/संज्ञा)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: नाम-शब्दः, संज्ञासूचक-अव्यय (particle indicating ‘named’)

• द्व्युत्तरद्विशततमः: the two-hundred-and-second
• द्व्युत्तरद्विशततमः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + उत्तर + द्विशत + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक-समासः (द्व्युत्तर-द्विशत = 202) + तम (ordinal)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narrator/Compiler (colophon voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A scribe completes the chapter colophon on palm leaf; the title of the chapter and kṣetra-māhātmya are inscribed; a temple silhouette of Hāṭakeśvara appears in the background.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Nāgara-khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Bhartṛyajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As a colophon, it primarily preserves textual integrity—marking the completion and title of the chapter for faithful transmission.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the sacred field whose māhātmya frames the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a formal closing statement identifying the work’s section and chapter.