Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

ऋषय ऊचुः हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यानि तीर्थानि सूतज । तानि प्रोक्तानि सर्वाणि त्वयाऽस्माकं सुविस्तरात्

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ hāṭakeśvaraje kṣetre yāni tīrthāni sūtaja | tāni proktāni sarvāṇi tvayā'smākaṃ suvistarāt

Translation

Les sages dirent : Ô fils de Sūta, tu nous as exposé avec grande ampleur tous les tīrtha sacrés qui se trouvent dans le saint domaine de Hāṭakeśvara.

Word by Word

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• हाटकेश्वरजे: in/connected with Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर + ज (प्रातिपदिक); हाटकेश्वरात् जात/सम्बद्ध
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘क्षेत्रे’ इत्यस्य विशेषणम्

• क्षेत्रे: in the sacred region
• क्षेत्रे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• यानि: which (those)
• यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सम्बन्धसूचक

• तीर्थानि: sacred fords/pilgrimage spots
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• सूतज: O son of the Sūta
• सूतज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत + ज (प्रातिपदिक); सूतात् जातः
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• तानि: those
• तानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• प्रोक्तानि: have been described
• प्रोक्तानि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘कथितानि’

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया, एकवचन

• अस्माकम्: for us / of us
• अस्माकम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, बहुवचन

• सुविस्तरात्: in great detail
• सुविस्तरात्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सु + विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; पञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययवत् ‘अतिविस्तरेण/विस्तरात्’

Speaker

Ṛṣayaḥ (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta-putra (Sauti)

Visual Art Cues

Scene: The sages speak in unison, acknowledging the narrator as ‘Sūta’s son,’ with hands joined; behind them, symbolic markers of Hāṭakeśvara-kṣetra—Śiva-liṅga shrine, tīrtha steps, and pilgrims—appear as a vignette.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Ṛṣayaḥ
• Sūtaja (Sūta)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverent listening (śravaṇa) to tīrtha-māhātmya is itself a dharmic act, honoring the sanctity of place and tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is the focal sacred region being discussed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it acknowledges that the tīrthas of Hāṭakeśvara-kṣetra have been described (implying snāna/darśana in them).