Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

नाडी षष्टिपला प्रोक्ता तासां षष्ट्या दिनं निशा । निश्वासोच्छ्वसितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानामेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः

nāḍī ṣaṣṭipalā proktā tāsāṃ ṣaṣṭyā dinaṃ niśā | niśvāsocchvasitānāṃ ca parisaṃkhyā na vidyate | sadāśivasamutthānāmetasmātso'kṣayaḥ smṛtaḥ

Il est déclaré qu’une nāḍī vaut soixante palas ; et par soixante nāḍīs se forme un jour et une nuit. Mais le total des inspirations et des expirations n’a pas de nombre fixé. C’est pourquoi ce qui procède de Sadāśiva est mémorisé comme « akṣaya » — impérissable.

नाडीa nāḍī (time unit)
नाडी:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootनाडी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
षष्टिपलाconsisting of sixty palas
षष्टिपला:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + पल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्या-तत्पुरुषः (षष्टि-पलाः यस्याः सा)
प्रोक्ताis declared
प्रोक्ता:
Kriya (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootप्र√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाडी इति विशेष्येण सह
तासाम्of those (nāḍīs)
तासाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
षष्ट्याby sixty
षष्ट्या:
Karana (Instrument/Measure)
TypeAdjective
Rootषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; दिनं निशा इत्यस्य परिमाणवाचक-विशेषणम्
दिनम्day
दिनम्:
Karta (Subject; in equation)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
निशाnight
निशा:
Karta (Subject; paired)
TypeNoun
Rootनिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; दिनम् इत्यस्य समुच्चय/समाहारार्थे
निश्वासोच्छ्वसितानाम्of exhalations and inhalations
निश्वासोच्छ्वसितानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनिश्वास + उच्छ्वसित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; निश्वासः + उच्छ्वसितम् इति द्वन्द्वः (श्वास-प्रकाराणाम्)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात
परिसंख्याa total count/limit
परिसंख्या:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपरिसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
not
:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपात (negation particle)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Root√विद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
सदाशिवसमुत्थानाम्of those arising from Sadāśiva
सदाशिवसमुत्थानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसदा + शिव (प्रातिपदिक) + समुत्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सदाशिवात् समुत्थानानि)
एतस्मात्from this
एतस्मात्:
Apadana (Ablative/Source)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
सःhe/that (one)
सः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अक्षयःimperishable
अक्षयः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
स्मृतःis regarded/remembered
स्मृतः:
Kriya (Predicate; passive)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘इति स्मृतः’ = is considered/remembered

Sūta (deduced)

Listener: Ṛṣis

Scene: A diagrammatic scene: a water-clock and sun-moon show measured time; above them, a luminous Sadāśiva form radiates ‘akṣaya’ light, dissolving numeric marks into pure glow.

S
Sadāśiva

FAQs

What is rooted in Sadāśiva is beyond finite counting; the imperishable (akṣaya) is realized by turning from measurable time to the timeless source.

The passage sits within a Tīrthamāhātmya framework, but this verse itself emphasizes metaphysical time and Śaiva imperishability rather than a named location.

No specific ritual is given; it provides cosmological/time doctrine used to support tīrtha-faith and spiritual reflection.