Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ततःप्रभृति तत्तीर्थं नागतीर्थ मिति स्मृतम् । कामप्रदं च भक्तानां नराणां स्नानकारिणाम्

Transliteration

tataḥprabhṛti tattīrthaṃ nāgatīrtha miti smṛtam | kāmapradaṃ ca bhaktānāṃ narāṇāṃ snānakāriṇām

Translation

Dès lors, ce gué sacré fut connu sous le nom de « Nāgatīrtha », et il devint dispensateur des grâces désirées pour les dévots qui s’y baignent.

Word by Word

• ततःप्रभृति: from that time onward
• ततःप्रभृति: Sambandha (Temporal adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय) + प्रभृति (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समास; कालवाचक अव्यय (indeclinable: 'from then onwards')

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; 'that' (agreeing with 'तीर्थम्')

• तीर्थम्: sacred ford; pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नागतीर्थम्: Nāga-tīrtha
• नागतीर्थम्: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (as name/apposition)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरणसूचक

• स्मृतम्: is known/called
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (passive sense: 'is called/remembered')

• कामप्रदम्: granting desires
• कामप्रदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम (प्रातिपदिक) + प्रद (प्र + दा (धातु) + क, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कामं प्रददाति इति); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (agreeing with 'तीर्थम्')

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• भक्तानाम्: of devotees
• भक्तानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भक्त (भज् धातु + क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• नराणाम्: of men
• नराणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• स्नानकारिणाम्: who perform bathing
• स्नानकारिणाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + कारिन् (कृ (धातु) + णिनि, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्नानं करोति इति); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (qualifying 'नराणाम्')

Speaker

Sūta (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgatīrtha

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A sacred ford is ceremonially ‘named’ Nāgatīrtha; devotees bathe with folded hands, nāga-lords subtly present as guardians; the atmosphere suggests boon-bestowing sanctity.

Characters & Entities

• Nāgatīrtha
• Snāna
• Bhakti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional bathing at a sanctified tīrtha is portrayed as a dharmic act that brings both spiritual merit and rightful fulfillments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāgatīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Nāgatīrtha with devotion.