Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

अथ तोयेन शीतेन सेचयित्वा मुहुर्मुहुः । दत्त्वा भूयोऽपि वातं च यावच्चक्रे सचेतनाम् । तावत्कात्यायनी प्राप्ता मैत्रेयी च ससंभ्रमम्

atha toyena śītena secayitvā muhurmuhuḥ | dattvā bhūyo'pi vātaṃ ca yāvaccakre sacetanām | tāvatkātyāyanī prāptā maitreyī ca sasaṃbhramam

Alors, l’aspergeant maintes fois d’eau fraîche et lui donnant de l’air à nouveau, il la ramena à la conscience. À cet instant même, Kātyāyanī arriva, et Maitreyī aussi, dans une vive agitation.

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक/आरम्भार्थक (indeclinable; sequential/then)
तोयेनwith water
तोयेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन (instrumental singular)
शीतेनcold
शीतेन:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (instrumental singular; qualifying 'toyenā')
सेचयित्वाhaving sprinkled
सेचयित्वा:
Kriya (Gerundial action/पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootसिच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having sprinkled)
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time/frequency)
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति द्वारा आवृत्तिवाचक (reduplication for repetition)
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Kriya (Gerundial action/पूर्वकर्म)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having given/applied)
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस्/भूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (again/further)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
वातम्air/wind
वातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (accusative singular)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
यावत्until/as long as
यावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/सम्बन्ध)
Formअव्यय; यावत्-तावत् सम्बन्धे परिमाण/काल-सीमा (correlative: as long as/until)
चक्रेdid/made
चक्रे:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (3rd person singular, middle)
सचेतनाम्conscious
सचेतनाम्:
Karma (Object complement/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस-चेतना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (accusative singular; 'endowed with consciousness')
तावत्then/so long
तावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; तावत्-यावत् सम्बन्धे (then/so long)
कात्यायनीKātyāyanī
कात्यायनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकात्यायनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
प्राप्ताarrived
प्राप्ता:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (having arrived/came)
मैत्रेयीMaitreyī
मैत्रेयी:
Karta (Co-subject/सहकर्ता)
TypeNoun
Rootमैत्रेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
ससंभ्रमम्in haste/anxiously
ससंभ्रमम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस-सम्भ्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण (adverbial: 'with agitation/haste')

Narrative voice (continuation; likely under Sūta’s narration in the adhyāya)

Scene: A fainted woman is revived by repeated sprinkling of cool water and fanning; two women—Kātyāyanī and Maitreyī—rush in, anxious and breathless, as the revived figure stirs.

K
Kātyāyanī
M
Maitreyī

FAQs

Dharma is practical as well as devotional—care for the vulnerable and restore life and awareness through timely action.

No particular tīrtha is named in this verse; it is part of the broader sacred-place narrative context.

It mentions the use of cool water and air as a restorative act, but not as a formal vow/vrata; it functions as immediate aid.