Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 136

Devanagari script

मुनिरुवाच । तस्यापदोऽखिला दुःखं दुःखं तस्याखिलं गृहे । नरकः सर्वतस्तस्य यस्य स्यात्कामिनीगृहे

Transliteration

muniruvāca | tasyāpado'khilā duḥkhaṃ duḥkhaṃ tasyākhilaṃ gṛhe | narakaḥ sarvatastasya yasya syātkāminīgṛhe

Translation

Le sage dit : « Pour lui, tout malheur est souffrance ; dans sa maison, tout est souffrance. L’enfer l’enserre de toutes parts—lui dont la demeure abrite une femme poussée par le désir. »

Word by Word

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• आपदः: calamities
• आपदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अखिलाः: all, entire
• अखिलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying आपदः)

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विधेय (predicate)

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अखिलम्: entire, all
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied “(सर्वं)”)

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• नरकः: hell
• नरकः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate nominative)

• सर्वतः: everywhere
• सर्वतः: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-प्रत्यय)
• Form: अव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त, अर्थः “everywhere/from all sides”

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• स्यात्: would be / may be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• कामिनीगृहे: in the house of/with a beloved woman
• कामिनीगृहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कामिनी (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (determinative: “woman's house/house with a beloved woman”), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Muni (Sage)

Skanda Dialogue

Listener: Kanyā

Visual Art Cues

Scene: The sage responds with a grave expression; behind him, the home is shown darkened by quarrel and sorrow, with a faint allegorical ‘naraka’ aura encircling—symbolizing pervasive distress from uncontrolled desire.

Characters & Entities

• Naraka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unrestrained desire and unethical conduct are depicted as turning home life into continual suffering, like a living hell.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is referenced in the provided verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a moral warning within a dialogue.