Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 53
Devanagari script
अथ तां प्राह कुष्ठी स पिपासा संप्रवर्तते । तस्मात्तोयं समानेहि पानार्थमतिशीतलम्
Transliteration
atha tāṃ prāha kuṣṭhī sa pipāsā saṃpravartate | tasmāttoyaṃ samānehi pānārthamatiśītalam
Translation
Alors le lépreux lui dit : «La soif s’est levée en moi. Apporte donc de l’eau à boire — une eau très fraîche.»
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनन्तर्यवाचक (then/now)
ताम्her
ताम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (said/spoke)
कुष्ठीthe leper
कुष्ठी:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootकुष्ठिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
पिपासाthirst
पिपासा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपिपासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
संप्रवर्ततेarises/starts
संप्रवर्तते:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग-सम्+प्र (arises/sets in)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; हेत्वर्थे (therefore/from that reason)
तोयम्water
तोयम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
समानेहिbring
समानेहि:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-सम्+आ (bring)
पानार्थम्for drinking
पानार्थम्:
Prayojana (Purpose)
TypeNoun
Rootपान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/प्रयोजन), एकवचन; समास: पानस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष)
अतिशीतलम्very cold
अतिशीतलम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + शीतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समास: अति+शीतल (विशेषण-विशेष्यभाव: 'very cold')
Speaker
Dīrghikā’s husband (described as kuṣṭhī)
Visual Art Cues
Scene: A leprous husband, weakened by thirst, speaks urgently to his devoted wife, asking for very cool drinking water.
Characters & Entities
D
DīrghikāK
Kuṣṭhī (leprous husband)FAQs
Purāṇic dharma highlights sevā (selfless service), especially caring for the afflicted, as a path of merit and inner purity.
Not explicitly named in this verse; the episode unfolds within a tīrtha-māhātmya context.
No formal rite; the act requested is practical service—bringing drinking water.