Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

गात्रैः पुलकितैः सर्वैर्निःश्वासान्निःश्वसन्मुहुः । अग्निवर्णान्सुदीर्घांश्च बाष्प पूर्णविलोचनः

gātraiḥ pulakitaiḥ sarvairniḥśvāsānniḥśvasanmuhuḥ | agnivarṇānsudīrghāṃśca bāṣpa pūrṇavilocanaḥ

Tous ses membres frissonnant, il soupirait à maintes reprises ; les yeux pleins de larmes, il laissait échapper de longs souffles brûlants.

gātraiḥwith (his) limbs
gātraiḥ:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootgātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
pulakitaiḥthrilled, goosefleshed
pulakitaiḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpulakita (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying 'gātraiḥ')
sarvaiḥall
sarvaiḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying 'gātraiḥ')
niḥśvāsānbreaths, exhalations
niḥśvāsān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootniḥśvāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
niḥśvasanexhaling
niḥśvasan:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootniḥ-√śvas (धातु) (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (while exhaling)
muhuḥrepeatedly
muhuḥ:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmuhuḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: repeatedly/again and again)
agni-varṇānfire-colored
agni-varṇān:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootagni (प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अग्नेः इव वर्णः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying implied 'niḥśvāsān')
su-dīrghānvery long
su-dīrghān:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + dīrgha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying implied 'niḥśvāsān')
caand
ca:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
bāṣpa-pūrṇa-vilocanaḥwhose eyes were full of tears
bāṣpa-pūrṇa-vilocanaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbāṣpa (प्रातिपदिक) + pūrṇa (प्रातिपदिक) + vilocana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बाष्पेण पूर्णे विलोचने यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'saḥ' understood)

Narrator (contextual Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Nāgara-khaṇḍa narration)

Type: kshetra

Scene: Close depiction of Kāma’s afflicted body: gooseflesh, repeated sighs, tear-filled eyes, and long hot breaths like fire; the forest around him seems to echo his heat and sorrow.

K
Kāmadeva

FAQs

It portrays kāma as a consuming force that agitates body and mind—implying the dharmic need to master impulses rather than be mastered by them.

No tīrtha is named in this verse; it is part of a tīrtha-māhātmya chapter’s storyline.

None is stated; it is descriptive (lakṣaṇa) rather than prescriptive.