Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा सायंतनक्रियोत्सुकः । उपविष्टः समाधिस्थस्तत्कालं समपद्यत

Transliteration

etasminnaṃtare brahmā sāyaṃtanakriyotsukaḥ | upaviṣṭaḥ samādhisthastatkālaṃ samapadyata

Translation

Cependant, Brahmā, désireux d’accomplir les rites du soir, s’assit et entra en samādhi, se fixant en l’instant prescrit.

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अन्तरे: in the interval; meanwhile
• अन्तरे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (अन्तरे = in the interval)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सायंतनक्रियोत्सुकः: eager for the evening rites
• सायंतनक्रियोत्सुकः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सायंतन + क्रिया + उत्सुक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारयार्थ: सायंतनाः क्रियाः तासु उत्सुकः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• उपविष्टः: seated
• उपविष्टः: Kriyā (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: उप + विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: विश् (प्रवेशने/आसने) उपसर्ग: उप

• समाधिस्थः: abiding in samādhi
• समाधिस्थः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समाधि + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सप्तमी: समाधौ स्थः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• तत्कालम्: at that time
• तत्कालम्: Kāla (Time)
• Type: Noun
• Root: तत् + काल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तस्य कालः), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (at that time)

• समपद्यत: entered; attained; came to be
• समपद्यत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + पद् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: पद् (गत्यर्थ/प्राप्तौ) उपसर्ग: सम्

Speaker

Narrator (contextual, within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā seated on a lotus throne at dusk, eyes half-closed in samādhi, ritual implements nearby (kamaṇḍalu, darbha, arghya vessel); the king waits respectfully at a distance.

Characters & Entities

• Brahmā
• samādhi
• sāyaṃtana-kriyā (evening rites)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the highest beings honor disciplined daily rites; ritual and contemplation together uphold dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Brahmaloka; no named earthly tīrtha appears in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Evening rites (sāyaṃtana-kriyā) are referenced, with Brahmā entering samādhi at sandhyā.