Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

नलेश्वरं तु मध्येशं केदारं रुद्रजालकम् । सुवर्णाख्यं च वामोरु तथान्यत्षष्टिकापथम्

naleśvaraṃ tu madhyeśaṃ kedāraṃ rudrajālakam | suvarṇākhyaṃ ca vāmoru tathānyatṣaṣṭikāpatham

« (On y trouve) Naleśvara, ainsi que Madhyeśa, Kedāra et Rudrajālaka ; et aussi Suvarṇākhya, ô Déesse aux belles cuisses — avec un autre tīrtha nommé Ṣaṣṭikāpatha. »

नलेश्वरम्Naleśvara
नलेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनलेश्वर (प्रातिपदिक; नल + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (नलस्य ईश्वरः)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थे (but/indeed)
मध्येशम्Madhyeśa
मध्येशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमध्येश (प्रातिपदिक; मध्य + ईश)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (मध्यस्य ईशः)
केदारम्Kedāra
केदारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकेदार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रुद्रजालकम्Rudra-jālaka (Rudra’s net/cluster)
रुद्रजालकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरुद्रजालक (प्रातिपदिक; रुद्र + जालक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (रुद्रस्य जालकम्/जालम्)
सुवर्णाख्यम्named ‘Suvarṇa’/gold-named
सुवर्णाख्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुवर्णाख्य (प्रातिपदिक; सुवर्ण + आख्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (सुवर्णम् आख्या यस्य/सुवर्ण-नामक)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
वामोरुO fair-thighed one
वामोरु:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवामोरु (प्रातिपदिक; वामा + ऊरु)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (वामा ऊरू यस्याः/सुन्दर-ऊरु)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), समुच्चयार्थे (also/likewise)
अन्यत्another
अन्यत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of following noun)
षष्टिकापथम्Ṣaṣṭikā-path (path of Ṣaṣṭikā)
षष्टिकापथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootषष्टिकापथ (प्रातिपदिक; षष्टिका + पथ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्टिकायाः पथः)

Īśvara (Śiva) [deduced from immediate chapter context of Devī–Īśvara dialogue in Tīrthamāhātmya]

Tirtha: Aṣṭaṣaṣṭi-tīrtha (68-tīrtha set) within Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya

Type: kshetra

Listener: Pārvatī (addressed as ‘vāmoru’)

Scene: A procession of pilgrims moving from one liṅga-shrine to another: six small shrines/markers labeled Naleśvara, Madhyeśa, Kedāra, Rudrajālaka, Suvarṇākhya, and a road/stepped path labeled Ṣaṣṭikāpatha; Pārvatī listens as Śiva indicates the route.

N
Naleśvara
M
Madhyeśa
K
Kedāra
R
Rudrajālaka
S
Suvarṇākhya
D
Devī (Vāmoru)
Ṣaṣṭikāpatha

FAQs

The verse celebrates sacred geography by naming multiple Śaiva tīrthas, implying that remembrance and visitation of such places supports dharma and spiritual uplift.

A cluster of tīrthas within Hāṭakeśvara-kṣetra is listed: Naleśvara, Madhyeśa, Kedāra, Rudrajālaka, Suvarṇākhya, and Ṣaṣṭikāpatha.

No explicit ritual is stated here; the verse functions as a tīrtha-catalogue within the māhātmya context.