Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 110

Devanagari script

कुश उवाच । ममादेशात्समागत्य तेऽत्र लिंगानि कृत्स्नशः । पूरयंतु प्रयत्नेन पांसुभिः सर्वतोदिशम्

Transliteration

kuśa uvāca | mamādeśātsamāgatya te'tra liṃgāni kṛtsnaśaḥ | pūrayaṃtu prayatnena pāṃsubhiḥ sarvatodiśam

Translation

Kuśa dit : «Sur mon ordre, qu’ils viennent ici et, avec effort, qu’ils remplissent entièrement ces liṅgas de sable venu de toutes les directions».

Word by Word

• कुशः: Kusha
• कुशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• आदेशात्: from (my) command
• आदेशात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्

• समागत्य: having come/arrived
• समागत्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + गम् (धातु) + ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• लिङ्गानि: liṅgas (Śiva-emblems)
• लिङ्गानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• कृत्स्नशः: entirely, completely
• कृत्स्नशः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कृत्स्नशस् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: wholly, entirely)

• पूरयन्तु: let them fill
• पूरयन्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूरय् (धातु; पूर्-णिच्)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पांसुभिः: with dust/soil
• पांसुभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पांसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सर्वतः: from all sides
• सर्वतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय)
• Form: दिग्वाचक-अव्ययम् (adverb: on all sides)

• दिशम्: direction(s)
• दिशम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'सर्वतो दिशम्' = सर्वासु दिक्षु (idiomatic)

Speaker

Kuśa

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devaprapūjaka (addressed in surrounding verses)

Visual Art Cues

Scene: Kuśa issues a firm command: the cursed beings arrive and, from all directions, bring sand to fill/cover the liṅgas completely, laboring in coordinated effort around a sacred precinct.

Characters & Entities

• Kuśa
• Liṅga (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are maintained and ritually ordered through deliberate acts performed under dharmic authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Śaiva tīrtha setting featuring multiple liṅgas is implied in Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; the verse itself does not provide the site-name.

What ritualistic prescription is mentioned?

A practical instruction: to fill/cover the liṅgas with sand (pāṃsu) from all directions.