Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 100

Devanagari script

तस्मात्तेन महाराज रामेश्वरप्रपूजकः । मनुष्यः प्रेषितो दूतो यस्तं पश्य महीपते

Transliteration

tasmāttena mahārāja rāmeśvaraprapūjakaḥ | manuṣyaḥ preṣito dūto yastaṃ paśya mahīpate

Translation

«Ainsi donc, ô grand roi, il a envoyé un messager humain, dévoué au culte de Rāmeśvara. Vois-le, ô seigneur de la terre.»

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-रूप, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे ‘therefore/from that’

• तेन: by him/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• रामेश्वरप्रपूजकः: a devoted worshipper of Rāmeśvara
• रामेश्वरप्रपूजकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रामेश्वर + प्र + पूजक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘रामेश्वरस्य प्रपूजकः’

• मनुष्यः: a man
• मनुष्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रेषितः: sent/dispatched
• प्रेषितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + इष्/प्रेष् (धातु) + प्रेषित (कृदन्त)
• Form: प्रेषित (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘मनुष्यः/दूतः’ इत्यस्य विशेषणम्

• दूतः: messenger
• दूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• पश्य: see/behold
• पश्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• महीपते: O lord of the earth (king)
• महीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मही + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘महीयाः पतिः’

Speaker

Narrator within Nāgara-khaṇḍa (contextual dialogue; exact speaker not explicit in excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rāmeśvara (by devotee epithet)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A herald points out an approaching human messenger known for worship of Rāmeśvara; the king turns to behold him as he enters the court with reverence.

Characters & Entities

• Rāmeśvara
• dūta (messenger)
• mahārāja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to a tīrtha-deity (Rāmeśvara) sanctifies even worldly roles like that of a messenger.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rāmeśvara (Rāmeśvaram) is explicitly invoked.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship of Rāmeśvara (prapūjā) is referenced as the defining religious identity of the messenger.