Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् । सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं स्वसिद्धं स्वयंप्रभं सुप्रभं बोधगम्यम्

Transliteration

niraṃtaraṃ nirguṇaṃ jñaptimātraṃ niraṃjanaṃ nirvikāśaṃ nirīham | sattāmātraṃ jñānagamyaṃ svasiddhaṃ svayaṃprabhaṃ suprabhaṃ bodhagamyam

Translation

Ininterrompu et au-delà des guṇa; pure conscience seule; sans tache, sans expansion ni modification, et sans agir—pur Être, accessible par la connaissance; établi par soi, lumineux par soi, d’une clarté éclatante, et atteignable par l’éveil.

Word by Word

• निरन्तरम्: continuous; uninterrupted
• निरन्तरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन (contextually predicate/epithet); विशेषण

• निर्गुणम्: without qualities (guṇas)
• निर्गुणम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्गुण (प्रातिपदिक; निर्- उपसर्ग + गुण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषण

• ज्ञप्तिमात्रम्: mere cognition/awareness
• ज्ञप्तिमात्रम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञप्ति (प्रातिपदिक, स्त्री) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ज्ञप्तेः मात्रम् = 'mere awareness')

• निरञ्जनम्: stainless; untainted
• निरञ्जनम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरञ्जन (प्रातिपदिक; निर्- + अञ्जन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषण

• निर्विकाशम्: without expansion/manifestation
• निर्विकाशम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्विकाश (प्रातिपदिक; निर्- + विकाश)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषण

• निरीहम्: without effort/desire
• निरीहम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरीह (प्रातिपदिक; निर्- + ईह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; विशेषण

• सत्तामात्रम्: mere existence
• सत्तामात्रम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्ता (प्रातिपदिक, स्त्री) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सत्तायाः मात्रम् = 'mere being')

• ज्ञानगम्यम्: attainable/knowable through knowledge
• ज्ञानगम्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + गम्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम्, यत् प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे ('ज्ञाननेन/ज्ञानस्य द्वारा गम्यम्' = knowable by knowledge)

• स्वसिद्धम्: self-established; self-proven
• स्वसिद्धम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + सिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सिध्, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; कर्मधारय (स्वयं सिद्धम् = self-established)

• स्वयम्प्रभम्: self-luminous
• स्वयम्प्रभम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वयम् (अव्यय) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; कर्मधारय (स्वयं प्रभः/प्रभम् = self-luminous)

• सुप्रभम्: highly radiant
• सुप्रभम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; कर्मधारय (सु-प्रभम् = very radiant)

• बोधगम्यम्: attainable by realization/awakening
• बोधगम्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बोध (प्रातिपदिक) + गम्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम्, यत् प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; तत्पुरुष ('बोधेन गम्यम्' = attainable by realization)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvarakhaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience seeking Kedāra’s highest meaning

Visual Art Cues

Scene: A near-abstract vision: behind the Kedāra shrine, a boundless, unbroken field of light signifying self-luminous awareness; the linga appears as a dark, still axis in front of the radiance; devotees fade into quiet silhouettes.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme Reality is stainless, actionless, and self-luminous—realized not by constructs but by direct awakening and knowledge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

In the Kedārakhaṇḍa setting, Kedāra is the sacred landscape in which this nirguṇa realization is praised as the highest aim.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse emphasizes jñāna/bodha (realization) as the means.