Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

मुमोच सापि संहृष्टा कृच्छ्रान्मुक्ता ययौ वनम् । सोऽपि वीरः खङ्गधारी तत्रैवावस्थितोऽभवत्

Transliteration

mumoca sāpi saṃhṛṣṭā kṛcchrānmuktā yayau vanam | so'pi vīraḥ khaṅgadhārī tatraivāvasthito'bhavat

Translation

Il la relâcha ; et elle aussi, toute réjouie—délivrée de la détresse—s’en alla vers la forêt. Ce héros, portant l’épée, demeura posté en ce lieu même.

Word by Word

• मुमोच: released, let go
• मुमोच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (मोचने)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Additive/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also)

• संहृष्टा: delighted
• संहृष्टा: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + √हृष् (हर्षे)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (delighted)

• कृच्छ्रात्: from hardship
• कृच्छ्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• मुक्ता: freed
• मुक्ता: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (मोचने)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (गत्यर्थे)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वनम्: to the forest
• वनम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Additive/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (also)

• वीरः: the hero
• वीरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• खङ्गधारी: sword-bearer
• खङ्गधारी: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: खङ्ग (प्रातिपदिक) + धारी (√धृ धातु, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (खङ्गं धारयति)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed / just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• अवस्थितः: remaining, stationed
• अवस्थितः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: अव + √स्था (तिष्ठति)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अभवत्: was / became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (भवने)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/इम्पर्फेक्ट), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa) (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A gentle denouement: the hero releases the woman; she departs joyfully into the forest, while the sword-bearing hero remains on watch at the spot—calm after tension, but with latent vigilance.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mercy paired with vigilance upholds dharma—release is granted, yet the protector remains alert.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the outcome of restraint and release.