Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 142

Devanagari script

इदं मया योगरहस्यमुक्तमेवंविधं गौतमः प्राप योगम् । तेनैतच्च स्थापितं पार्थ लिंगं संदर्शनादर्चनात्कल्मषघ्नम्

Transliteration

idaṃ mayā yogarahasyamuktamevaṃvidhaṃ gautamaḥ prāpa yogam | tenaitacca sthāpitaṃ pārtha liṃgaṃ saṃdarśanādarcanātkalmaṣaghnam

Translation

Ainsi ai-je proclamé le secret du yoga. C’est de cette manière même que Gautama atteignit le yoga; c’est pourquoi, ô Pārtha, il établit ce Liṅga—qui détruit les souillures du péché par la seule vision et par l’adoration.

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject)

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (Instrumental), एकवचन

• योगरहस्यम्: the secret of yoga
• योगरहस्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा); तत्पुरुष (योगस्य रहस्यम्)

• उक्तम्: has been spoken
• उक्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• एवंविधम्: of this kind
• एवंविधम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एवम् (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (एवम्-विधम् = of such a kind)

• गौतमः: Gautama
• गौतमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राप: attained
• प्राप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• योगम्: yoga
• योगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तेन: by him/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject with स्थापितम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात

• स्थापितम्: has been established
• स्थापितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + स्थापि (णिच् causative base) + स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle, causative sense)

• पार्थ: O son of Pṛthā
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as apposition to एतत्)

• संदर्शनात्: from seeing (it)
• संदर्शनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सम्-√दृश् (धातु) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेतौ (from/by the act of seeing)

• अर्चनात्: from worshipping (it)
• अर्चनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अर्च् (धातु) + अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतौ

• कल्मषघ्नम्: destroyer of sin/impurity
• कल्मषघ्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कल्मष (प्रातिपदिक) + घ्न (प्रातिपदिक; √हन्-समर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (कल्मषं हन्ति इति)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gautama-sthāpita Pārtha-liṅga (name not explicit; liṅga addressed to Pārtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha

Visual Art Cues

Scene: Skanda (or the narrator) concluding a yogic teaching; sage Gautama installing a liṅga; devotees approaching for darśana and worship, aura of purification.

Characters & Entities

• Gautama
• Pārtha
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Yoga realization culminates in Śiva-bhakti expressed through establishing and honoring a sin-destroying liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse points to the sacred locale of the Gautama-established Liṅga, tied to Ahalyā-saras mentioned immediately after in the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (seeing) and arcana (worship) of the Gautama-established liṅga are said to destroy impurities (kalmaṣa).