Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव । तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः

yadā sa na divodāsaḥ prāgāsītkuṃbhasaṃbhava | tadātanaṃ nijaṃ sthānamalaṃcakre gaṇādhipaḥ

Ô Agastya, lorsque jadis Divodāsa n’était pas présent, le Seigneur des Gaṇa prépara et établit pour lui-même son antique siège.

यदाwhen
यदा:
Adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्ययम्; कालवाचक-सम्बन्धक-अव्ययम् (relative adverb: when)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेधार्थक-निपातः (negation)
दिवोदासःDivodāsa (proper name)
दिवोदासः:
Pratishedhya (Negated predicate/निषेध्य)
TypeNoun
Rootदिवोदास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
प्राक्formerly, earlier
प्राक्:
Adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formअव्ययम्; पूर्वकालवाचक-अव्ययम् (formerly)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
कुम्भसंभवO pot-born one (Agastya)
कुम्भसंभव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक) + सम्भव (सम् + भू-धातु, घञ्/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुम्भात् सम्भवः)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्ययम्; तद्-सम्बन्धि कालवाचक-अव्ययम् (then)
आतनम्expansion, extension (spread)
आतनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
निजम्own
निजम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; स्थानम् इत्यस्य विशेषणम्
स्थानम्place, abode
स्थानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अलम्fully, sufficiently
अलम्:
Sambandha (Adverbial particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; पर्याप्त्यर्थक/समर्थ्यर्थक-निपातः; अत्र क्रियाविशेषणम् (enough/fully)
चक्रेmade, arranged
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
गणाधिपःlord of the gaṇas (Gaṇeśa)
गणाधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गणानाम् अधिपः)

Narrator (Skanda, in Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha: Kāśī (ancient gaṇa-sthāna)

Type: kshetra

Listener: Agastya (kumbha-sambhava)

Scene: Addressed to Agastya (‘kumbha-sambhava’), the narrator recalls an earlier time: a gaṇa-lord installs an ancient seat in Kāśī—stone pedestal near a shrine, attendants placing garlands and flags.

D
Divodāsa
A
Agastya (Kuṃbhasambhava)
G
Gaṇādhipa (Gaṇeśa/Vināyaka)

FAQs

The sacred order of Kāśī is timeless; divine seats and presences are established beyond the rise and fall of kings.

Kāśī’s sanctified landscape is implied through the mention of Gaṇādhipa’s ‘own seat’ established there.

None; it provides historical-theological context for the deity’s established seat.