Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

धर्मार्थकाममोक्षाणां यद्यत्रास्ति मनोरथः । तदा वाराणसीं याहि याहि त्रैलोक्यपावनीम्

Transliteration

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yadyatrāsti manorathaḥ | tadā vārāṇasīṃ yāhi yāhi trailokyapāvanīm

Translation

Si, où que ce soit, tu portes un désir de dharma, d’artha, de kāma ou de mokṣa, alors va à Vārāṇasī ; va vers celle qui purifie les trois mondes.

Word by Word

• धर्मार्थकाममोक्षाणाम्: of dharma, artha, kāma, and mokṣa
• धर्मार्थकाममोक्षाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष (प्रातिपदिक; धर्म + अर्थ + काम + मोक्ष)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः (चाराणां पुरुषार्थानाम्)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle: 'if')

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-स्थानवाचक (relative adverb: 'where')

• अस्ति: is / exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मनोरथः: desire / wish
• मनोरथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक; मनस् + रथ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः रथः = इच्छा)

• तदा: then
• तदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: 'then')

• वाराणसीम्: to Vārāṇasī
• वाराणसीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• याहि: go
• याहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• याहि: go (indeed)
• याहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; पुनरुक्त्या आग्रहः (repetition for emphasis)

• त्रैलोक्यपावनीम्: purifier of the three worlds
• त्रैलोक्यपावनीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य-पावनी (प्रातिपदिक; त्रि + लोक + पावनी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वाराणसीम्); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य पावनी)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa narrative convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāṇasī (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A seeker stands at a Kāśī ghāṭ holding a staff and water-pot, four symbolic paths (dharma, artha, kāma, mokṣa) converge into a single luminous road leading to Viśveśvara’s shrine; the city glows as ‘trilokya-pāvanī’.

Characters & Entities

• Vārāṇasī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vārāṇasī is upheld as a complete sacred destination supporting all four human goals, culminating in mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vārāṇasī (Kāśī), praised as “trailokya-pāvanī.”

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct prescription of pilgrimage: to go to Vārāṇasī.