Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 95

हाटकेशो महाकालस्तारके शस्तथैव च । एकलिंगं त्रिधा भूत्वा त्रिलोकीं व्याप्य संस्थितम्

hāṭakeśo mahākālastārake śastathaiva ca | ekaliṃgaṃ tridhā bhūtvā trilokīṃ vyāpya saṃsthitam

Hāṭakeśa, Mahākāla et de même Tārakeśa : un unique Liṅga devint triple et demeure établi, imprégnant les trois mondes.

हाटकेशःLord of Hāṭaka (gold)
हाटकेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहाटक-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हाटकस्य ईशः)
महाकालःMahākāla
महाकालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहाकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् कालः)
तारकेin/at Tāraka
तारके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतारक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
शःŚa (a name/epithet)
शः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (स्थानीय-नाम/उपाधि)
तथाthus/so
तथा:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle/emphasis)
and
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एकलिङ्गम्one liṅga
एकलिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएक-लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (एकं लिङ्गम्)
त्रिधाin three ways
त्रिधा:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formअव्यय; संख्याविशेषण-क्रियाविशेषण (adverb: in three ways)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; ‘having become’
त्रिलोकीम्the three worlds
त्रिलोकीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि-लोक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः यस्याः/त्रिलोकी)
व्याप्यhaving pervaded
व्याप्य:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootव्याप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) from √व्याप्; ‘having pervaded’
संस्थितम्is established/abides
संस्थितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-स्था (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (predicate participle)

Skanda (deduced: Kāśī-khaṇḍa discourse, often Skanda to Agastya)

Tirtha: Hāṭakeśa–Mahākāla–Tārakeśa (triad within Kāśī)

Type: kshetra

Scene: A single radiant liṅga divides into three—Hāṭakeśa, Mahākāla, and Tārakeśa—each enthroned in Kāśī, while a subtle aura expands to fill the three worlds (earth, mid-space, heaven).

H
Hāṭakeśa
M
Mahākāla
T
Tārakeśa
L
Liṅga
T
Triloka

FAQs

The one Supreme Śiva can manifest in multiple forms for the welfare of the worlds while remaining essentially one.

The Mahākāla sphere (Avantī/Ujjayinī), highlighting named liṅga-forms present in the kṣetra.

None stated; the verse supports multi-form liṅga worship within the kṣetra.