Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

नियन्ता सर्वभूतानां योसौ दण्डधरः प्रभुः । स किं दंडयितुं नालमेकं तं ग्रावमात्रकम्

Transliteration

niyantā sarvabhūtānāṃ yosau daṇḍadharaḥ prabhuḥ | sa kiṃ daṃḍayituṃ nālamekaṃ taṃ grāvamātrakam

Translation

Ce Seigneur qui régit tous les êtres, ce Maître portant le bâton souverain : ne serait-il pas capable de châtier même celui-là, simple caillou à peine ?

Word by Word

• नियन्ता: controller, restrainer
• नियन्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नि-यम् (धातु) + तृ (कृत् प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक-तृन्त (agent noun)

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां भूतानाम्)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत्

• असौ: that (person), he
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशार्थक सर्वनाम

• दण्डधरः: staff-bearer
• दण्डधरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक) + धर (धृ धातु से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (दण्डं धरति इति)

• प्रभुः: lord
• प्रभुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• किम्: why? / what?
• किम्: Sambandha (सम्बन्ध/Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative particle)

• दण्डयितुम्: to punish
• दण्डयितुम्: Karma (कर्म) / Purpose (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दण्डय् (धातु; दण्ड + णिच्)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); क्रियार्थक अव्ययभाव

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अलम्: sufficient, capable
• अलम्: Prayojana/Qualification (विशेषणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अलम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; पर्याप्त्यर्थक (sufficiency)

• एकम्: one
• एकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; निर्देशात्मक विशेषण

• ग्रावमात्रकम्: a mere stone (stone-sized thing)
• ग्रावमात्रकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्राव (प्रातिपदिक) + मात्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (ग्रावस्य मात्रकः = stone-sized/only a stone)

Speaker

Unnamed sage (context: speaking to Lopāmudrā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic Śiva-like sovereign holding a staff (daṇḍa), seated as judge of beings; Kāśī’s ghāṭs and a luminous sacred boundary implied; a tiny pebble at his feet symbolizes even the smallest offender.

Characters & Entities

• Daṇḍadhara (Lord of punishment/discipline)
• Īśvara (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine governance is absolute; no obstructing force is too small or too great to be restrained by the Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Avimukta by implication, since the discourse is within Kāśīkhaṇḍa and concerns the Lord’s protecting power.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it asserts a doctrine of divine protection and justice.