Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30

Devanagari script

धराधरेंद्रस्य धरातिसुंदरा न मां तथास्यापि धिनोति धूर्जटे । धरागतापीह न या ध्रुवंधरा पुरीधुरीणा तव काशिका यथा

Transliteration

dharādhareṃdrasya dharātisuṃdarā na māṃ tathāsyāpi dhinoti dhūrjaṭe | dharāgatāpīha na yā dhruvaṃdharā purīdhurīṇā tava kāśikā yathā

Translation

Ô Dhūrjaṭe, même le domaine du seigneur des montagnes, d’une beauté exquise, ne me réjouit pas autant que Kāśikā, ta cité première, ferme et sans égale, bien qu’elle aussi repose sur la terre.

Word by Word

• धराधरेन्द्रस्य: of the lord of mountains
• धराधरेन्द्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धराधरेन्द्र (प्रातिपदिक) = धराधर + इन्द्र (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (धराधराणाम् इन्द्रः)

• धरातिसुन्दरा: exceedingly beautiful (earthly)
• धरातिसुन्दरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धरातिसुन्दर (प्रातिपदिक) = धरा + अति + सुन्दर (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (अतिसुन्दरा धरा-सम्बद्धा)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तथा: thus / in that way
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)

• अस्य: of this / of him
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अपि: also / even
• अपि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• धिनोति: affects / troubles
• धिनोति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धि (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; धि-धातोः (धिनोति)

• धूर्जटे: O Dhūrjaṭi (Śiva)
• धूर्जटे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धूर्जटि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• धरागता: having come to earth
• धरागता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धरागत (प्रातिपदिक) = धरा + गत (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; गत-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकृदन्त)

• अपि: even
• अपि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• इह: here
• इह: Adverbial (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• या: which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत्

• ध्रुवंधरा: the steadfast earth / firm support
• ध्रुवंधरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ध्रुवंधरा (प्रातिपदिक) = ध्रुवम् + धरा (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (ध्रुवा धरा)

• पुरीधुरीणा: bearing the burden of the city
• पुरीधुरीणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुरीधुरीण (प्रातिपदिक) = पुरी + धुरीण (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (पुर्याः धुरीणः/धुरीणा = भारवाहकः)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• काशिका: Kāśikā (Kāśī)
• काशिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काशिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• यथा: as / like
• यथा: Comparison (उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/like)

Speaker

Pārvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (Dhūrjaṭe)

Visual Art Cues

Scene: A devotee addresses Dhūrjaṭa (Śiva), declaring that even the most beautiful mountain-lord’s realm cannot match Kāśī; Kāśī is envisioned as a steadfast, radiant city resting on earth yet transcending it.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Śiva (Dhūrjaṭa)
• Kāśī (Kāśikā)
• Himālaya (implied by 'dharādhareṃdra')

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual preeminence outweighs mere natural beauty; Kāśī’s sanctity surpasses even the most splendid regions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), called the foremost of cities.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse motivates devotion and pilgrimage by asserting Kāśī’s unmatched merit.