Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 39›Shloka 73
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

Devanagari script

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

Transliteration

maṃdarādrigatenāpi kṣetraṃ naitatpinākinā | vimuktaṃ liṃgarūpeṇa avimuktamataḥ smṛtam

Translation

Même lorsqu’il se rendit au mont Mandara, Pinākin (Śiva) n’abandonna pas ce kṣetra sacré. Puisqu’en la forme du liṅga il ne fut point délaissé, on s’en souvient donc comme Avimukta, « Jamais abandonné ».

Word by Word
मन्दराद्रिगतेनby (one) who had gone to Mount Mandara
मन्दराद्रिगतेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootमन्दर-अद्रि-गत (प्रातिपदिक; मन्दर + अद्रि + गत)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘गत’ (क्त) कृदन्त; तत्पुरुषसमासः (‘gone to/on Mandara-mountain’) — ‘पिनाकिना’ इत्यस्य विशेषणम्
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (even)
क्षेत्रम्the sacred field/region
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्म (विमुक्तम् इत्यनेन)
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
पिनाकिनाby Pinākin (Śiva)
पिनाकिना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपिनाकिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; शिवस्य नाम (‘bearer of Pināka’)
विमुक्तम्was abandoned/released
विमुक्तम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√मुच् (धातु) + विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः; कर्मणि प्रयोगे ‘was released/abandoned’
लिङ्गरूपेणin the form of a liṅga
लिङ्गरूपेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootलिङ्ग-रूप (प्रातिपदिक; लिङ्ग + रूप)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (‘in the form of a liṅga’)
अविमुक्तम्not abandoned
अविमुक्तम्:
Visheshya (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootअ-वि-√मुच् (धातु) + अविमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (‘not abandoned’) — ‘(एतत् क्षेत्रम्) अविमुक्तम्’
अतःtherefore
अतः:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/तस्मात्-अर्थे (therefore/from this reason)
स्मृतम्is called/remembered as
स्मृतम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि प्रयोगे ‘is called/remembered’
Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (typical frame; not stated in verse)

Visual Art Cues

Scene: Śiva with Pināka bow departing toward Mandara while a luminous liṅga remains in Kāśī, anchoring the city; a visual split-scene showing ‘movement’ and ‘non-abandonment’ simultaneously.

Characters & Entities
M
Mandara
P
Pinākin (Śiva)
L
Liṅga
A
Avimukta

FAQs

Kāśī’s holiness is grounded in Śiva’s unbroken presence; the divine does not abandon the liberating field.

Avimukta Kṣetra—Kāśī (Vārāṇasī), defined as the place never abandoned by Śiva.

No direct prescription; the verse implies liṅga-worship as the mode through which Śiva remains present in the kṣetra.

←Previous Verse
Next Verse→