Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

Transliteration

vihāya madhye'raṇyāni taṃ yayau ca svapakkaṇam | dvitrāṇyahāni saṃbhramya sa kārpaṭikasattamaḥ

Translation

Laissant les forêts derrière lui, il gagna sa propre demeure. Après avoir erré, agité, durant deux ou trois jours, ce meilleur des kārpaṭika (mendiants pèlerins)…

Word by Word

• विहाय: having left
• विहाय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + हा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive): 'having left/abandoned'

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; अधिकरणार्थे

• अरण्यानि: forests
• अरण्यानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• स्व-पक्कणम्: his own dwelling/settlement (pakkana)
• स्व-पक्कणम्: Karma/Goal (कर्म/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पक्कण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (स्व + पक्कण)

• द्वि-त्राणि: two or three
• द्वि-त्राणि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (द्वि + त्रि = 'two or three') संख्याविशेषणम्

• अहानि: days
• अहानि: Karma (कर्म; duration as object)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• संभ्रम्य: having roamed in confusion
• संभ्रम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + भ्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive): 'having wandered about/confusedly roamed'

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• कार्पटिक-सत्तमः: the best of mendicants
• कार्पटिक-सत्तमः: Karta-apposition (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्पटिक (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कार्पटिक + सत्तम)

Speaker

Narrative voice (Skanda relating to Agastya)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / addressed to 'muni'

Visual Art Cues

Scene: The mendicant exits the forest edge toward a small hut/settlement; his face shows agitation easing into weary calm; two or three day-night cycles suggested by changing sky bands.

Characters & Entities

• kārpaṭika (mendicant/pilgrim)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Restlessness follows confusion; the pilgrim’s path requires steadiness and right orientation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named in this line; the broader text glorifies Kāśī as the sacred goal.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.