Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

चंद्रेश्वरात्पूर्वभागे दृष्ट्वा लिंगं बुधेश्वरम् । न बुद्ध्या हीयते जंतुरंतकालेपि जातुचित्

Transliteration

caṃdreśvarātpūrvabhāge dṛṣṭvā liṃgaṃ budheśvaram | na buddhyā hīyate jaṃturaṃtakālepi jātucit

Translation

À l’est de Candreśvara, ayant contemplé le liṅga nommé Budheśvara, l’être n’est jamais privé d’intelligence, pas même à l’heure de la mort.

Word by Word

• चन्द्रेश्वरात्: from Candreśvara
• चन्द्रेश्वरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: चन्द्रस्य ईश्वरः; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• पूर्व-भागे: in the eastern part
• पूर्व-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष: पूर्वः भागः; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• बुधेश्वरम्: Budheśvara
• बुधेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: बुधस्य ईश्वरः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (apposition to लिङ्गम्)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध

• बुद्ध्या: in/with intelligence
• बुद्ध्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• हीयते: is diminished
• हीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/भावे (is diminished)

• जन्तुः: a creature/person
• जन्तुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अन्त-काले: at the time of death
• अन्त-काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: अन्ते कालः/अन्तकाले (at the final time); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Kriya-visheshaṇa (Particle/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपि (also/even)

• जातुचित्: ever, at any time
• जातुचित्: Kriya-visheshaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: जातु (अव्यय) + चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय-समुच्चय, कालवाचक निपात (ever/at any time)

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, contextually)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Budheśvara (east of Candreśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience within Kāśīkhaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim walks from Candreśvara toward the east, guided by temple spires and ghāṭa lanes, arriving at Budheśvara; a symbolic scene shows the same pilgrim at death with a steady, luminous gaze—intelligence unbroken.

Characters & Entities

• Candreśvara
• Budheśvara
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of the Kāśī-liṅgas is transformative—here it safeguards clarity of mind up to one’s last moment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Budheśvara-liṅga, situated east of Candreśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (beholding) of Budheśvara is presented as the key spiritual act with a stated fruit.