Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 35

अग्निरेको द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः । गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं सर्वमग्निर्विनिश्चितम्

agnireko dvijātīnāṃ niḥśreyasakaraḥ paraḥ | gururdevo vrataṃ tīrthaṃ sarvamagnirviniścitam

Pour les dvijāti, Agni seul est le suprême dispensateur du bien le plus haut; il est établi en vérité qu’Agni est guru, divinité, vœu et tīrtha : tout est en Agni.

अग्निःfire
अग्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc., nominative singular)
एकःone, unique
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc., nominative singular; agrees with अग्निः)
द्विजातीनाम्of the twice-born
द्विजातीनाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्विजाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (masc., genitive plural)
निःश्रेयसकरःbringing highest good
निःश्रेयसकरः:
Visheshya-predication (Predicate qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिःश्रेयस + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc., nominative singular; predicate adjective of अग्निः)
परःsupreme
परः:
Visheshya-predication (Predicate qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc., nominative singular; predicate)
गुरुः(is) the teacher
गुरुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवः(is) the god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्रतम्(is) the vow
व्रतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तीर्थम्(is) the sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neuter, nominative singular; collective predicate)
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (as predicate: ‘is fire’)
विनिश्चितम्ascertained, determined
विनिश्चितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + नि + चि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘determined/ascertained’

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Agni as ‘tīrtha’ (conceptual tīrtha) within Kāśī teaching

Type: kshetra

Scene: Agni enthroned as a radiant deity within a homa fire, with four symbolic emblems around him labeled ‘guru’, ‘deva’, ‘vrata’, ‘tīrtha’; dvija householders stand in reverence, offering oblations.

A
Agni
D
Dvijāti

FAQs

Agni is portrayed as the central sacred principle of Vedic life—teacher, deity, and purifier—leading toward the highest good.

While not naming a single tīrtha, the Kāśīkhaṇḍa context frames Agni himself as ‘tīrtha’ within Kāśī’s sacred ethos.

The verse is doctrinal rather than procedural, asserting Agni’s supremacy as the basis of vrata and tīrtha for dvijātis.