Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 100

Devanagari script

मृगावतीं हृदा ध्यायन्किमर्थं मामुपेक्षसे । सौभाग्यमत्ता मानिन्यो न सहंतेऽवधीर णाम्

Transliteration

mṛgāvatīṃ hṛdā dhyāyankimarthaṃ māmupekṣase | saubhāgyamattā māninyo na sahaṃte'vadhīra ṇām

Translation

«Si, dans ton cœur, tu médites sur Mṛgāvatī, pourquoi me négliges-tu ? Les femmes fières, enivrées de leur bonheur, ne supportent pas d’être méprisées.»

Word by Word

• मृगावतीम्: Mṛgāvatī
• मृगावतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृगावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-एकवचनम् — Feminine accusative singular

• हृदा: with (your) heart
• हृदा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचनम् — Instrumental singular

• ध्यायन्: meditating on
• ध्यायन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; पुल्लिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम् — Present active participle, nominative singular masculine

• किमर्थम्: why
• किमर्थम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किम्-अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: किम् अर्थम् (तत्पुरुष); प्रश्नार्थक-अव्ययम् — interrogative adverb (for what reason)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया-एकवचनम् — Accusative singular

• उपेक्षसे: you neglect
• उपेक्षसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-ईक्ष् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान); आत्मनेपदम्; मध्यमपुरुषः; एकवचनम् — Present, 2nd person singular middle

• सौभाग्यमत्ताः: intoxicated with good fortune
• सौभाग्यमत्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सौभाग्य-मत्त (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: सौभाग्येन मत्ताः (तृतीया-तत्पुरुष); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचनम् — Feminine nominative plural

• मानिन्यः: proud women
• मानिन्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचनम् — Feminine nominative plural

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् — negation particle

• सहन्ते: they tolerate
• सहन्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान); आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुषः; बहुवचनम् — Present, 3rd person plural middle

• अवधीरणाम्: of contempt/insult
• अवधीरणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अवधीरणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचनम् — Genitive plural

Speaker

The offended woman (as direct speech within the narration)

Visual Art Cues

Scene: Tilottamā confronts the king, naming Mṛgāvatī as the one in his heart; her expression mixes hurt and anger, while the king appears conflicted and silent.

Characters & Entities

• Mṛgāvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner fixation (dhyāna) on another object of desire produces neglect in present duty, and Purāṇic dharma warns that such disregard destabilizes relationships and invites suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter belongs to Setukhaṇḍa (Setu/Setubandha—Rāmeśvaram region). This verse is part of the story used within that mahātmya, not a direct tīrtha eulogy.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.