Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 48

Devanagari script

सेतुसैकतमध्ये यः शेते तत्पांसुकुंठितः । यावन्तः पांसवो लग्नास्तस्यांगे विप्रसत्तमाः

Transliteration

setusaikatamadhye yaḥ śete tatpāṃsukuṃṭhitaḥ | yāvantaḥ pāṃsavo lagnāstasyāṃge viprasattamāḥ

Translation

Ô meilleur des Brahmanes, quiconque s'allonge au milieu des sables de Setu, couvert de sa poussière, autant de grains de sable s'accrochent à ses membres...

Word by Word

• सेतु: Setu
• सेतु: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (समासे पूर्वपद-रूपम्) — ‘of Setu’

• सैकत: sand
• सैकत: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सैकत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (समासे पूर्वपद-रूपम्) — ‘of sand’

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् — ‘in the middle’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् — relative pronoun ‘who’

• शेते: lies
• शेते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शी (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् — ‘lies down’

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (समासे पूर्वपद-रूपम्) — ‘of that’

• पांसु: dust, sand
• पांसु: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पांसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (समासे पूर्वपद-रूपम्) — ‘of dust/sand’

• कुण्ठितः: covered/obstructed
• कुण्ठितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुण्ठित (कृदन्त; √कुण्ठ्/कुण्ठय् धातु)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) — ‘blunted/obstructed’

• यावन्तः: as many as
• यावन्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यावत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् — ‘as many as’

• पांसवः: grains of sand
• पांसवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पांसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् — ‘particles of dust/sand’

• लग्नाः: stuck
• लग्नाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लग्न (कृदन्त; √लग् धातु)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) — ‘stuck/attached’

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् — ‘of him’

• अङ्गे: on (his) body
• अङ्गे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् — ‘on the body’

• विप्र: O Brahmins
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन बहुवचनम् (सम्बोधन) — ‘O Brahmins’

• सत्तमाः: O best (of you)
• सत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक; ‘श्रेष्ठतम’)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन बहुवचनम् — ‘O best (ones)’

Speaker

Skanda (deduced from Setu Māhātmya-style narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-sikatā (Setu sands)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee lies prostrate or reclines in the middle of Setu’s sands; grains of sand cling to limbs; nearby brāhmaṇas witness; the sea and bridge-like sandbar stretch to the horizon.

Characters & Entities

• Setu (Setubandha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even contact with Setu’s sacred ground is celebrated as spiritually potent, showing the Purāṇic vision of sanctified geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu’s sandy expanse (Setu-saikata), within the Setubandha tīrtha region.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional act is implied: resting/lying upon the sands of Setu so that its sacred dust touches the body.