Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 76

Devanagari script

नग्नत्वं नीलकण्ठस्य महाहिशयनं हरेः । एतद्दैवकृतं सर्वं प्रभुर्यः सुखदुःखयोः

Transliteration

nagnatvaṃ nīlakaṇṭhasya mahāhiśayanaṃ hareḥ | etaddaivakṛtaṃ sarvaṃ prabhuryaḥ sukhaduḥkhayoḥ

Translation

La nudité d’ascète de Nīlakaṇṭha (Śiva) et la couche de Hari sur le grand serpent : tout cela est façonné par le destin. Il est le Seigneur de la joie et de la peine.

Word by Word

• नग्नत्वम्: nakedness
• नग्नत्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नग्नत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नीलकण्ठस्य: of Nīlakaṇṭha (Śiva)
• नीलकण्ठस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारय-समासः (नीलः कण्ठः यस्य)

• महाहि-शयनम्: resting on the great serpent
• महाहि-शयनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + अहि (प्रातिपदिक) + शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (महान् अहिः यस्मिन् शयनम् / अहिशयनम्)

• हरेः: of Hari (Viṣṇu)
• हरेः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• दैव-कृतम्: done by fate/divine agency
• दैव-कृतम्: Karta (Subject-complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दैव (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; षष्ठी-तत्पुरुषः (दैवेन कृतम्) विशेषणम् (एतत्/सर्वम्)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (एतत्)

• प्रभुः: the lord/master
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• सुख-दुःखयोः: of/with regard to pleasure and pain
• सुख-दुःखयोः: Sambandha (Domain/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (सुखं च दुःखं च)

Speaker

Brāhmaṇas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: A split yet unified tableau: on one side Śiva as Nīlakaṇṭha, austere and digambara in a forest; on the other Viṣṇu reclining on Ananta in the cosmic ocean; above both, a single luminous principle (Īśvara/daiva) symbolized as a radiant wheel governing sukha-duḥkha.

Characters & Entities

• Nīlakaṇṭha (Śiva)
• Hari (Viṣṇu)
• Mahāhi (Śeṣa/serpent couch)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine Lord governs dualities like pleasure and pain; even exalted divine forms illustrate the play of providence and cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it supports the Dharmāraṇya discourse through theological examples.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is doctrinal reflection on daiva (providence) and the Lordship over life’s dualities.