Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 1

सूत उवाच । तत्र तस्य समीपस्थं मार्कंडेनोपलक्षितम् । तीर्थं गोवत्ससंज्ञं तु सर्वत्र भुवि संश्रुतम्

sūta uvāca | tatra tasya samīpasthaṃ mārkaṃḍenopalakṣitam | tīrthaṃ govatsasaṃjñaṃ tu sarvatra bhuvi saṃśrutam

Sūta dit : Près de ce lieu se trouve un tīrtha sacré, reconnu par Markaṇḍeya, nommé Govatsa-tīrtha, renommé sur toute la terre.

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक adverb)
तस्यof him; of that
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
समीपस्थम्situated nearby
समीपस्थम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसमीप (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (समीपे स्थितम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम्)
मार्कण्डेनby Mārkaṇḍa (Mārkaṇḍeya)
मार्कण्डेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
उपलक्षितम्marked; indicated
उपलक्षितम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootउप-लक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम्)
तीर्थम्sacred ford; pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (1st/2nd), एकवचन
गोवत्ससंज्ञम्named ‘Govatsa’
गोवत्ससंज्ञम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootगोवत्स (प्रातिपदिक) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (गोवत्स-नामक); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम्)
तुindeed; but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/अवधारण particle)
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Adhikarana (Scope/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formअव्यय (व्याप्तिवाचक adverb)
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
संश्रुतम्well-known; renowned
संश्रुतम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-श्रु (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थम्)

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sūta narrator)

Tirtha: Govatsa-tīrtha

Type: tirtha

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied Sūta-saṃhitā frame)

Scene: Sūta narrates to an audience; the landscape shifts to a nearby ford labeled ‘Govatsa-tīrtha’, with Markaṇḍeya indicated as the sage who recognized/marked it—perhaps pointing to the waters or placing a sign of sanctification.

S
Sūta
M
Markaṇḍeya
G
Govatsa-tīrtha
D
Dharmāraṇya

FAQs

Purāṇic dharma ties sanctity to place: a tīrtha becomes authoritative through recognition by revered seers and long-standing renown.

Govatsa-tīrtha, a sacred ford near the Dharmāraṇya setting, identified by the sage Markaṇḍeya.

No specific rite is stated in this verse; it introduces the tīrtha’s identity and fame as groundwork for subsequent practices.