Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 64

Devanagari script

स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्

Transliteration

sa nīyamānastarasā pannagībhirnṛpātmajaḥ | takṣakasya puraṃ ramyaṃ viveśa paramādbhutam

Translation

Emporté avec hâte par les jeunes filles Nāga, le fils du roi entra dans la ravissante cité de Takṣaka, merveille au-delà de toute mesure.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• नीयमानः: being led
• नीयमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √नी (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शानच्-प्रत्ययान्त कर्मणि वर्तमानकृदन्त (passive present participle) ‘being led’

• तरसा: swiftly/with force
• तरसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; भाववाचक ‘with speed/force’

• पन्नगीभिः: by the serpent-women
• पन्नगीभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पन्नगी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• नृपात्मजः: the king’s son
• नृपात्मजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषसमासः ‘नृपस्य आत्मजः’

• तक्षकस्य: of Takṣaka
• तक्षकस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तक्षक (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• पुरम्: city
• पुरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• रम्यम्: beautiful
• रम्यम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• विवेश: entered
• विवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √विश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• परमाद्भुतम्: most wonderful
• परमाद्भुतम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयसमासः ‘परमं च तदद्भुतम्’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Takṣaka-pura (Nāga-loka)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The prince, borne swiftly by nāga-maidens, passes through a jeweled gateway into Takṣaka’s wondrous city—terraces, gem-lit streets, and serpent banners.

Characters & Entities

• Takṣaka
• Nāga-maidens
• nṛpātmaja (king’s son)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas present a layered universe where divine and non-human polities exist, reflecting karmic and cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No human pilgrimage site is praised; the focus is Takṣaka’s wondrous Nāga-city in Pātāla.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.