Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

वायुभक्षः शतं साग्रं यावत्तेपे हुताशनः । तावत्तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः । संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्

vāyubhakṣaḥ śataṃ sāgraṃ yāvattepe hutāśanaḥ | tāvattuṣṭo mahādevo varado jātavedasaḥ | saṃnidhau samupetyātha vacanaṃ cedamabravīt

Ne se nourrissant que d’air, Hutāśana accomplit des austérités pendant plus de cent ans. Alors Mahādeva, satisfait et prêt à accorder des grâces à Jātavedas, s’approcha de lui et prononça ces paroles.

वायुभक्षःone who feeds on air
वायुभक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु + भक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: वायोः भक्षः (‘air-eater’, i.e., living on air)
शतम्a hundred (years)
शतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कालपरिमाणे कर्म), एकवचन
साग्रम्and more, exceeding
साग्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘शतम्’ इत्यस्य विशेषण; कर्मधारयः: स-अग्रम् (‘with an addition/over and above’)
यावत्as long as
यावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/संबन्धशब्द)
Formपरिमाण/अवधि-बोधक अव्यय (correlative: ‘as long as/for so long’)
तेपेperformed austerity
तेपे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
हुताशनःAgni (Fire)
हुताशनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहुताशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
तावत्then, for that long
तावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/संबन्धशब्द)
Formपरिमाण/अवधि-बोधक अव्यय (correlative: ‘so long/then’)
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootतुष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महादेवःMahādeva (Śiva)
महादेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: महा + देवः
वरदःboon-giving
वरदः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवरद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: वरं ददाति इति (‘boon-giver’)
जातवेदसःof Jātavedas (Agni)
जातवेदसः:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; बहुव्रीहिः: जातं वेदः यस्य सः (‘who knows beings’, epithet of Agni)
संनिधौin the presence
संनिधौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंनिधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
समुपेत्यhaving approached
समुपेत्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उप-इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (particle: ‘then/now’)
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā-tīrtha

Type: kshetra

Scene: Agni stands or sits emaciated yet luminous, sustained only by air for over a hundred years; then Mahādeva manifests nearby—majestic, calm, boon-bestowing—approaching into close presence (sannidhi).

H
Hutāśana (Agni)
J
Jātavedas (Agni)
M
Mahādeva (Śiva)
T
Tapas

FAQs

Sustained tapas, grounded in restraint, culminates in divine grace—Śiva responds as the compassionate giver of boons.

The austerity narrative is situated in the Revā-khaṇḍa setting and functions as the lead-in to Piṅgalāvarta/Piṅgaleśvara’s sanctification.

Tapas with severe restraint (vāyu-bhakṣa—subsisting on air) is described as Agni’s discipline.