Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

tāvattīrthavaraṃ vipraḥ snānārthaṃ saṅgamaṃ gataḥ | mārgago brāhmaṇo harṣodyuktastadgatamānasaḥ

À cet instant, un brāhmane se rendit au tīrtha d’excellence, au confluent sacré, pour s’y baigner. Cheminant, le brāhmane était rempli de joie, l’esprit tendu vers ce lieu saint.

तावत्then/at that time
तावत्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/सर्वनाम-निपात)
Formकाल/परिमाणवाचक-अव्ययम्; ‘then/at that time’
तीर्थवरम्the excellent sacred ford/place
तीर्थवरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ + वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मधारयः (वरं तीर्थम्); accusative singular
विप्रःthe brāhmaṇa
विप्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; nominative singular
स्नानार्थम्for bathing
स्नानार्थम्:
Prayojana (Purpose)
TypeIndeclinable
Rootस्नान + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत्; purpose: ‘for bathing’
सङ्गमम्the confluence
सङ्गमम्:
Karma (Goal/कर्म)
TypeNoun
Rootसङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; accusative singular
गतःwent
गतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त (गत)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः, कर्तरि; finite sense: ‘went’
मार्गगःgoing on the path / on the way
मार्गगः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमार्ग + ग (प्रातिपदिक; √गम् (धातु) अण्/क-प्रत्ययान्त ‘ग’)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; तत्पुरुषः (मार्गे गः); nominative singular; qualifying ब्राह्मणः
ब्राह्मणःthe brāhmaṇa
ब्राह्मणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; nominative singular; apposition to विप्रः
हर्ष-उद्युक्तःeager with joy
हर्ष-उद्युक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहर्ष + उद्युक्त (प्रातिपदिक; √युज् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; तत्पुरुषः (हर्षेण उद्युक्तः/हर्षात् उद्युक्तः); nominative singular
तद्गतमानसःwhose mind was fixed on that (place/goal)
तद्गतमानसः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गत + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; बहुव्रीहिः (यस्य मानसं तद्गतम्); nominative singular

Unknown (narrative voice)

Tirtha: Revā-saṅgama (tīrtha-vara)

Type: sangam

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: A brāhmaṇa traveler walks a forest path toward the shining confluence, face bright with joy; the saṅgama’s waters glimmer ahead like a sacred threshold.

B
Brāhmaṇa
S
Saṅgama (sacred confluence)

FAQs

Joyful, intentional movement toward a tīrtha—especially for snāna—is portrayed as dharmic orientation of the mind and a gateway to merit.

A ‘tīrtha-vara’ identified as a ‘saṅgama’ (sacred confluence), within the Revā Khaṇḍa’s pilgrimage topography.

Snāna (ritual bathing) at the saṅgama tīrtha.