Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 77

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत्स्त्रियः । मौक्तिकैर्रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च सुशोभनैः

pumāṃsamabhikāṅkṣantyo yadyekaḥ kāmayetstriyaḥ | mauktikairratnamāṇikyairvaiḍūryaiśca suśobhanaiḥ

Si un seul homme désirait des femmes qui, elles aussi, aspirent à un homme, elles apparaissaient splendides, parées de perles, de gemmes, de rubis et de pierres vaidūrya (œil-de-chat) étincelantes.

पुमांसम्a man
पुमांसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अभि-काङ्क्षन्त्यःdesiring/longing for
अभि-काङ्क्षन्त्यः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-√काङ्क्ष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (स्त्रियः) — ‘desiring/longing for’
यदिif
यदि:
Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional particle)
एकःone (man)
एकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; कर्तृपदम् (कामयेत्)
कामयेत्should desire
कामयेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√कम् (धातु) (काङ्क्षायाम्) / कामय् (णिच्-धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; सकर्मकः
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन
मौक्तिकैःwith pearls
मौक्तिकैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमौक्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
रत्न-माणिक्यैःwith gems and rubies
रत्न-माणिक्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरत्न + माणिक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—रत्नाणि च माणिक्यानि च
वैडूर्यैःwith cat’s-eye gems (vaidūrya)
वैडूर्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवैडूर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात
सु-शोभनैःvery splendid
सु-शोभनैः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + शोभन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; विशेषणम् (मौक्तिकैः/रत्नमाणिक्यैः/वैडूर्यैः) — अतिशयेन शोभनैः

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha: Revā-kṣetra (parīkṣā-sthala within the narrative)

Type: kshetra

Scene: A single man’s desire is contrasted with the maidens’ mutual longing; the maidens gleam with pearls, gems, rubies, and cat’s-eye stones—ornaments sparkling like constellations in the forest light.

FAQs

Unchecked desire (kāma) is portrayed as easily inflamed by glittering externals; dharma calls for restraint and clarity.

The episode is situated in Revā-kṣetra (Narmadā region), whose narratives are used to teach dharma through striking imagery.

No explicit vrata, dāna, snāna, or japa is stated here.