Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 63

गन्धर्वाप्सरसो यक्षास्तं यान्तं तुष्टुवुर्दिवि । अप्सरोगीयमाने तु गते सूर्यस्य मूर्धनि । चित्रसेनस्ततस्तस्मिन्नाश्चर्यं परमं गतः

gandharvāpsaraso yakṣāstaṃ yāntaṃ tuṣṭuvurdivi | apsarogīyamāne tu gate sūryasya mūrdhani | citrasenastatastasminnāścaryaṃ paramaṃ gataḥ

Comme il s’en allait, les Gandharvas, les Apsarases et les Yakṣas le louèrent dans les cieux. Tandis que les Apsarases chantaient et que le soleil était au zénith, le roi Citrasena fut saisi du plus grand émerveillement devant ce qu’il contemplait.

गन्धर्व-अप्सरसःGandharvas and Apsarases
गन्धर्व-अप्सरसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक) + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुल्लिङ्ग (समाहार/पुंवद्भाव), प्रथमा (1st), बहुवचन
यक्षाःYakṣas
यक्षाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
यान्तम्going
यान्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootया (धातु) → यान्त (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
तुष्टुवुःpraised
तुष्टुवुः:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
दिविin heaven
दिवि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अप्सरः-गीयमानेwhile (it was) being sung by Apsarases
अप्सरः-गीयमाने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक) + गी (धातु) → गीयमान (कृदन्त)
Formतत्पुरुष (अप्सरसा गीयमानः/गीयमाने); वर्तमानकाले कर्मणि शानच् (passive present participle); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
तुindeed, but
तु:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: but/indeed)
गतेwhen (it had) gone / when (it was) past
गते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
मूर्धनिon the head/crown (zenith)
मूर्धनि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
चित्रसेनःCitraseṇa
चित्रसेनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्रसेन (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thereupon)
तस्मिन्in that (situation/place)
तस्मिन्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
आश्चर्यम्wonder, astonishment
आश्चर्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआश्चर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
परमम्supreme, great
परमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
गतःreached, came to
गतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (गतः = प्राप्तः)

Narrator (purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa context; traditionally Sūta/Lomaharṣaṇa to sages in many Skanda Purāṇa frames)

Tirtha: Revā tīrtha (contextual)

Type: tirtha

Scene: A vertical composition: below, the king on the riverbank; above, the departing figure moving toward the heavens; gandharvas, apsarases, and yakṣas in the sky singing and praising; the sun at zenith flooding the scene with hard, bright light.

G
Gandharvas
A
Apsarases
Y
Yakṣas
S
Sūrya
C
Citrasena

FAQs

True tīrtha-merit manifests as divine auspicious signs—inner wonder and celestial acknowledgment of dharmic action.

The Revā/Narmadā tīrtha tradition within the Revā Khaṇḍa of the Skanda Purāṇa.

No direct rite is prescribed here; it describes celestial praise as a sign of sanctity and merit.