Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 230›Shloka 54
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 54

Devanagari script

मातृतीर्थं च मुण्डेशं चौरं कामेश्वरं तथा । सङ्गमश्चानुदुह्या वै तीर्थे भीमार्जुनाह्वये । तीर्थं धर्मेश्वरं नाम लुङ्केश्वरमतः परम्

Transliteration

mātṛtīrthaṃ ca muṇḍeśaṃ cauraṃ kāmeśvaraṃ tathā | saṅgamaścānuduhyā vai tīrthe bhīmārjunāhvaye | tīrthaṃ dharmeśvaraṃ nāma luṅkeśvaramataḥ param

Translation

Il y a le Mātṛ-tīrtha et Muṇḍeśa ; Caura, et de même Kāmeśvara. Il y a aussi la confluence de l’Anuduhyā au tīrtha nommé Bhīmārjuna. Ensuite vient le tīrtha appelé Dharmeśvara, puis Luṅkeśvara.

Word by Word
मातृतीर्थम्Mātṛ-tīrtha (name of a sacred ford)
मातृतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ-तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'मातॄणां तीर्थम्/मातुः तीर्थम्' इति तत्पुरुषः
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मुण्डेशम्Muṇḍeśa (name)
मुण्डेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुण्ड-ईश (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'मुण्डस्य ईशः' षष्ठी-तत्पुरुषः
चौरम्Caura (name)
चौरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कामेश्वरम्Kāmeśvara (name)
कामेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाम-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'कामस्य ईश्वरः' षष्ठी-तत्पुरुषः
तथाlikewise, also
तथा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
सङ्गमःconfluence (saṅgama)
सङ्गमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अनुदुह्या(textual form uncertain) ‘to be followed/approached’
अनुदुह्या:
Sambandha (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअनु-√दुह् (धातु) + यत्/ण्यत् (कृदन्त)
Formअव्ययभावे/भाववाचक-प्रयोगः; (पाठभेद/रूपसन्देह) 'अनुदुह्या' इति कृदन्त-रूपम्—'अनुदोह्य/अनुदुह्य' (gerundive, to be milked/followed) इत्यर्थे सम्भाव्य; पद्ये विशेषणवत्
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis)
तीर्थेat the tīrtha
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
भीमार्जुनाह्वयेcalled ‘Bhīmārjuna’
भीमार्जुनाह्वये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootभीम-अर्जुन-आह्वय (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (तीर्थ-विशेषण), सप्तमी, एकवचन; 'भीमार्जुन' इति आह्वयः यस्य तत् (नामधेय-विशेषण)
तीर्थम्a tīrtha
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
धर्मेश्वरम्Dharmeśvara (name)
धर्मेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'धर्मस्य ईश्वरः' षष्ठी-तत्पुरुषः
नामby name
नाम:
Sambandha (Apposition marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (quotative/marker: 'by name')
लुङ्केश्वरम्Luṅkeśvara (name)
लुङ्केश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलुङ्क-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'लुङ्कस्य ईश्वरः' षष्ठी-तत्पुरुषः
अतःthereafter, then
अतः:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb; 'thereafter/from there')
परम्further, next
परम्:
Sambandha (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् 'further/next'
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhīmārjuna-tīrtha (Anuduhyā-saṅgama) and associated shrines (Mātṛtīrtha, Muṇḍeśa, Kāmeśvara, Dharmeśvara, Luṅkeśvara)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A map-like panorama: a river confluence with two differently colored streams meeting; small shrines labeled Muṇḍeśa, Caura, Kāmeśvara; a Mother-goddess shrine at Mātṛtīrtha; pilgrims bathing at Bhīmārjuna saṅgama; then two liṅga temples Dharmeśvara and Luṅkeśvara along the path.

Characters & Entities
M
Mātṛ-tīrtha
M
Muṇḍeśa
C
Caura
K
Kāmeśvara
A
Anuduhyā
B
Bhīmārjuna
D
Dharmeśvara
L
Luṅkeśvara

FAQs

Dharma is grounded in place: tīrthas, confluences, and Śiva-forms structure a pilgrim’s path of purification and righteous living.

Mātṛ-tīrtha; Muṇḍeśa; Caura; Kāmeśvara; the Anuduhyā confluence at Bhīmārjuna; then Dharmeśvara and Luṅkeśvara.

No explicit prescription; the mention of saṅgama and tīrtha implies snāna, tarpaṇa, and Śiva-darśana customary to such sites.

←Previous Verse
Next Verse→