Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

विशल्यासङ्गमः पुण्यः करमर्दासमागमः । करमर्देश्वरं तीर्थं चक्रतीर्थमनुत्तमम्

Transliteration

viśalyāsaṅgamaḥ puṇyaḥ karamardāsamāgamaḥ | karamardeśvaraṃ tīrthaṃ cakratīrthamanuttamam

Translation

La confluence de Viśalyā est méritoire ; de même la rencontre avec Karamardā. Il y a le tīrtha de Karamardeśvara et le gué sacré sans égal nommé Cakratīrtha.

Word by Word

• विशल्यासङ्गमः: Viśalyā confluence
• विशल्यासङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विशल्या-सङ्गम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (विशल्यायाः सङ्गमः)

• पुण्यः: holy; meritorious
• पुण्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम्

• करमर्दासमागमः: Karamardā confluence/meeting
• करमर्दासमागमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: करमर्दा-समागम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (करमर्दायाः समागमः/सङ्गमः)

• करमर्देश्वरम्: Karamardeśvara
• करमर्देश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: करमर्द-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (करमर्दस्य ईश्वरः)

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• चक्रतीर्थम्: Cakratīrtha
• चक्रतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र-तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (चक्रस्य तीर्थम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed; excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (न विद्यते उत्तमं यस्मात् = unsurpassed)

Speaker

Skanda (deduced, Revā Khaṇḍa tīrtha-māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśalyā-saṅgama; Karamardā-samāgama; Karamardeśvara-tīrtha; Cakratīrtha

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At a forested confluence, two clear streams meet; pilgrims bathe and offer tarpaṇa. Nearby stands a liṅga shrine labeled Karamardeśvara with bilva garlands. Further along, a dramatic circular rock formation or whirlpool is shown as Cakratīrtha, with a luminous wheel motif hovering above the water.

Characters & Entities

• Viśalyā Saṅgama
• Karamardā
• Karamardeśvara
• Cakratīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Confluences and Śiva-tīrthas are presented as concentrated fields of puṇya, where place and deity together elevate the pilgrim.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśalyā Saṅgama, Karamardeśvara Tīrtha, and Cakratīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the holiness (puṇyatva) of the saṅgama and named tīrthas is emphasized.