Previous Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या प्राणत्यागपरो भवेत् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्

tatra tīrthe tu yo bhaktyā prāṇatyāgaparo bhavet | anivartikā gatistasya rudralokādasaṃśayam

En ce tīrtha, celui qui, avec dévotion, y abandonne son souffle vital—son destin est irrévocable ; du monde de Rudra, nul retour, sans aucun doute.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of place)
तीर्थेat the sacred ford/place of pilgrimage
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन (locative singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle; contrast/emphasis)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन (relative pronoun)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन (instrumental singular)
प्राणत्यागपरःintent on relinquishing life
प्राणत्यागपरः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राण + त्याग + पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (प्राणत्यागे परः = intent on giving up life)
भवेत्may become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
अनिवर्तिकाnon-returning
अनिवर्तिका:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिवर्तिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; न-उपसर्गयुक्त (non-returning)
गतिःdestination/going
गतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन (genitive singular)
रुद्रलोकात्from Rudra’s world
रुद्रलोकात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootरुद्रलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (रुद्रस्य लोकः)
असंशयम्without doubt
असंशयम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअसंशयम् (अव्यय/नपुंसक-प्रयोग)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (indeclinable adverb: without doubt)

Śrī Mārkaṇḍeya (continued)

Tirtha: (पूर्वोक्त) रेवातीर्थ/रेवाक्षेत्र-तीर्थ

Type: ghat

Listener: युधिष्ठिर/राजा (रेवाखण्ड-प्रचलित संवाद-ढाँचा)

Scene: नर्मदा-तट का शांत तीर्थ; शिवलिङ्ग/रुद्र-प्रतिमा के समीप एक भक्त ध्यानस्थ, प्राणत्याग-क्षण में ऊपर रुद्रलोक की ज्योति-मार्गरेखा; पुष्पवृष्टि और दिव्य-गन्ध

E
Eraṇḍīsaṅgama
R
Rudraloka
B
Bhakti
P
Prāṇatyāga

FAQs

The text presents bhakti and sacred geography together: devotion at a tīrtha culminates in an exalted, non-returning destiny.

Eraṇḍīsaṅgama (by continuity), where prāṇatyāga is linked with Rudraloka.

No formal rite; it describes the consequence of prāṇatyāga at the tīrtha, framed by devotion.