Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एरण्डीसङ्गमं गच्छेत्सुरासुरनमस्कृतम् । तत्तु तीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | eraṇḍīsaṅgamaṃ gacchetsurāsuranamaskṛtam | tattu tīrthaṃ mahāpuṇyaṃ mahāpātakanāśanam

Translation

Śrī Mārkaṇḍeya dit : Qu’on aille au confluent nommé Eraṇḍīsaṅgama, honoré pareillement par les devas et les asuras. Ce tīrtha est d’un immense mérite et détruit même les grands péchés.

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the revered Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—श्री + मार्कण्डेय

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एरण्डीसङ्गमम्: the confluence called Eraṇḍī
• एरण्डीसङ्गमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एरण्डी + सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (एरण्ड्याः सङ्गमः)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सुरासुरनमस्कृतम्: saluted by gods and demons
• सुरासुरनमस्कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुर + असुर + नमस्कृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘एरण्डीसङ्गमम्’ इति विशेषणम्; समासः—सुरासुर (द्वन्द्व) + नमस्कृत (कृत-प्रत्ययान्त कृदन्त) → ‘by gods and demons saluted’

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘तीर्थम्’ इति विशेषणम्

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• तीर्थम्: tīrtha
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महापुण्यम्: greatly meritorious
• महापुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘तीर्थम्’ इति विशेषणम्; कर्मधारयः (महच्च तत् पुण्यम्)

• महापातकनाशनम्: destroyer of great sins
• महापातकनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + पातक + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘तीर्थम्’ इति विशेषणम्; समासः—महापातक (कर्मधारय) + नाशन (षष्ठी-तत्पुरुषः: महापातकस्य नाशनम्)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Eraṇḍīsaṅgama

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At the meeting of waters: two streams merging into the Revā; devas and asuras shown in symmetrical reverence on opposite banks, hands folded, acknowledging the tīrtha’s power; pilgrims arrive guided by the sage’s instruction.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Eraṇḍīsaṅgama
• Devas
• Asuras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A saṅgama is presented as exceptionally purifying—capable of destroying even grave sins through tīrtha-sevā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Eraṇḍīsaṅgama, a sacred confluence honored across cosmic communities (devas and asuras).

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage—going to the saṅgama (gacchet).