Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स्रवद्बुद्बुदगात्रस्तु मक्षिकाकृमिसंवृतः । दुश्चर्मा दुर्मुखो गन्धी प्रस्खलंश्च पदे पदे

Transliteration

sravadbudbudagātrastu makṣikākṛmisaṃvṛtaḥ | duścarmā durmukho gandhī praskhalaṃśca pade pade

Translation

Son corps suintait de plaies boursouflées, couvert de mouches et de vers ; sa peau était immonde, son visage hideux, empestant, et il trébuchait à chaque pas.

Word by Word

• स्रवत्: oozing
• स्रवत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्रु (धातु) + शतृ (कृत्-प्रत्यय)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्रवन्’ (oozing)

• बुद्बुदगात्रः: one whose body had blisters
• बुद्बुदगात्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बुद्बुद-गात्र (प्रातिपदिक; बुद्बुद + गात्र)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘बुद्बुदवत् गात्रं यस्य’ (descriptive)

• तु: and/indeed
• तु: Discourse connector (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधानार्थक

• मक्षिका: flies
• मक्षिका: Compound member (समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: मक्षिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद-रूपेण), बहुवचनार्थ-समूह (flies)

• कृमि: worms
• कृमि: Compound member (समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कृमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद-रूपेण), बहुवचनार्थ-समूह (worms)

• संवृतः: covered, surrounded
• संवृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√वृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (मक्षिकाकृमिभिः) संवृतः

• दुश्चर्मा: having diseased skin
• दुश्चर्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुस्-चर्मन् (प्रातिपदिक; दुस् + चर्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘दुष्टं चर्म यस्य’

• दुर्मुखः: ugly-faced
• दुर्मुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुस्-मुख (प्रातिपदिक; दुस् + मुख)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘दुष्टं मुखं यस्य’

• गन्धी: foul-smelling
• गन्धी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गन्धिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘दुर्गन्धयुक्तः’ (stinking)

• प्रस्खलन्: stumbling
• प्रस्खलन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√स्खल् (धातु) + शतृ (कृत्-प्रत्यय)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘stumbling’

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• पदे: at (each) step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे पुनरुक्ति

• पदे: at every step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (pade pade)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā-taṭa (episode setting)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A shocking close depiction of the leper-form: blistered, oozing body, swarmed by flies and worms, foul skin and face, stumbling repeatedly—yet with a faint sign of divinity for the perceptive.

Characters & Entities

• Deva (in disguise)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

External ugliness can conceal divinity; dharma demands compassion beyond appearances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse is a narrative description within the Revā Khaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it supports the moral context for charity and hospitality.