Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात पुङ्खिलं तीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे पुरा पुङ्खः पार्थ सिद्धिमुपागतः

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tasyaivānantaraṃ tāta puṅkhilaṃ tīrthamuttamam | tatra tīrthe purā puṅkhaḥ pārtha siddhimupāgataḥ

Śrī Mārkaṇḍeya dit : « Aussitôt après cela, ô cher enfant, vient l’excellent gué sacré nommé Puṅkhila. En ce tīrtha, jadis, Puṅkha, fils de Pṛthā, atteignit la siddhi spirituelle ».

śrī-mārkaṇḍeyaḥthe revered Mārkaṇḍeya
śrī-mārkaṇḍeyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
tasyaof that
tasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; ‘of that/of it’
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण/particle): ‘indeed/just’
anantaramimmediately after
anantaram:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanantara (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्राय (क्रियाविशेषण): ‘immediately after/next’ (नपुंसक एकवचन रूपेण)
tātaO dear one/son
tāta:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Roottāta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
puṅkhilamPuṅkhila (named)
puṅkhilam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootpuṅkhila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषण (tīrtham इति)
tīrthamsacred ford
tīrtham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
uttamamexcellent
uttamam:
Karma (Object complement/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (tīrtham इति)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक/adverb of place): ‘there’
tīrtheat the sacred ford
tīrthe:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
purāformerly
purā:
Kālādhi-kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक/adverb of time): ‘formerly/once’
puṅkhaḥPuṅkha (a person)
puṅkhaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpuṅkha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
pārthaO Pārtha (Arjuna)
pārtha:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpārtha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
siddhimsuccess/accomplishment
siddhim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsiddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
upāgataḥattained
upāgataḥ:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootupa√gam (धातु) + क्त (PPP)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘उपागतः’ = ‘attained/arrived at’

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Puṅkhila / Puṅkha-tīrtha

Type: ghat

Listener: तात (राजा/शिष्य-सम्बोधन)

Scene: ऋषि मार्कण्डेय ‘तात’ को संबोधित कर नर्मदा-तट के अगले तीर्थ ‘पुङ्खिल’ का वर्णन करते हैं; पृष्ठभूमि में नदी, घाट, और एक तपस्वी ‘पुङ्ख’ की सिद्धि-प्राप्ति का संकेत

M
Mārkaṇḍeya
P
Puṅkhila Tīrtha
P
Puṅkha
P
Pārtha (son of Pṛthā)

FAQs

The Purāṇa frames tīrthas as living spiritual power-centers where sincere seekers can attain siddhi.

Puṅkhila Tīrtha, introduced as an ‘excellent’ sacred ford in the Revā Khaṇḍa sequence.

No direct prescription here; the verse introduces the site and an exemplar narrative of attainment.