Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

Transliteration

ye kṣāntadāntāḥ śrutipūrṇakarṇā jitendriyāḥ prāṇivadhānnivṛttāḥ | pratigrahe saṃkucitāgrahastāste brāhmaṇāstārayituṃ samarthāḥ

Translation

Ces brāhmaṇa, patients et maîtres d’eux-mêmes, dont les oreilles sont comblées de śruti, qui ont vaincu les sens, s’abstiennent de nuire aux êtres vivants et retiennent leurs mains de recevoir des dons : de tels brāhmaṇa sont capables de faire passer les autres sur l’autre rive.

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• क्षान्तदान्ताः: patient and self-controlled
• क्षान्तदान्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षान्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + दान्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (adjectival)

• श्रुतिपूर्णकर्णाः: whose ears are filled with scripture (well-versed)
• श्रुतिपूर्णकर्णाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक) + पूर्ण (कृदन्त/प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष (श्रुत्या पूर्णाः कर्णाः यस्य)

• जितेन्द्रियाः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि (धातु) + क्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण; कर्मधारय/तत्पुरुष (इन्द्रियाणि जितानि येन)

• प्राणिवधात्: from killing living beings
• प्राणिवधात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्राणि (प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष (प्राणिनां वधः)

• निवृत्ताः: refrained, withdrawn
• निवृत्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकृदन्त (past passive participle); विशेषण

• प्रतिग्रहे: in accepting gifts
• प्रतिग्रहे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• संकुचिताग्रहस्ताः: whose hands are held back (reluctant) in taking gifts
• संकुचिताग्रहस्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संकुचित (कृदन्त; सम्√कुच् + क्त) + अग्र (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; बहुव्रीहि (संकुचितः अग्रः हस्तः येषाम्)

• ते: those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• तारयितुम्: to ferry across, to save
• तारयितुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: √तॄ (धातु) + णिच् (causative) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive); प्रयोजनार्थक (purpose)

• समर्थाः: capable
• समर्थाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīra

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A serene riverside āśrama atmosphere; an austere brāhmaṇa with calm gaze, minimal possessions, students nearby; symbolic boat/ford imagery suggesting ‘tāraṇa’ (ferrying across).

Characters & Entities

• Śruti
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual power arises from restraint, Vedic grounding, non-violence, and freedom from greed; such purity enables one to uplift others.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named; the verse teaches the dharmic standards that underpin tīrtha narratives and their promised fruits.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ethical prescriptions: ahiṃsā (refraining from harm) and restraint in pratigraha (not grasping at gifts).