Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

मन्त्रैः पञ्चभिरीशानं पुरुषस्त्र्यम्बकं यजेत् । हविःशेषं स्वयं प्राश्य चन्द्रहास्येशमीक्षयेत्

mantraiḥ pañcabhirīśānaṃ puruṣastryambakaṃ yajet | haviḥśeṣaṃ svayaṃ prāśya candrahāsyeśamīkṣayet

Par cinq mantras, qu’on adore Īśāna—Puruṣa, le Seigneur aux trois yeux; puis, après avoir soi-même consommé le reste de l’offrande, qu’on contemple Candrahāsyeśa, le Seigneur de Candrahāsya.

मन्त्रैःwith mantras
मन्त्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
पञ्चभिःwith five
पञ्चभिः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्याप्रातिपदिक)
Form(त्रिलिङ्ग), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
ईशानम्Īśāna (Shiva)
ईशानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुरुषःa man
पुरुषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्र्यम्बकम्Tryambaka (three-eyed Lord)
त्र्यम्बकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्र्यम्बक (प्रातिपदिक) = त्रि + अम्बक
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु/तत्पुरुषार्थः ‘त्रीणि अम्बकानि यस्य’ (रूढि-नाम)
यजेत्should worship/sacrifice to
यजेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हविःशेषम्the remainder of the oblation
हविःशेषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहविःशेष (प्रातिपदिक) = हविस् + शेष
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘हविषः शेषः’
स्वयम्oneself
स्वयम्:
Kriya-viseshana (Agent emphasis/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb) ‘oneself’
प्राश्यhaving eaten
प्राश्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र + अश् (धातु)
Formक्त्वान्त-रूप (gerund) ‘having eaten’
चन्द्रहास्येशम्the Lord of Candrahāsya
चन्द्रहास्येशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचन्द्रहास्येश (प्रातिपदिक) = चन्द्रहास्य + ईश
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘चन्द्रहास्यस्य ईशः’
ईक्षयेत्should behold/see
ईक्षयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Candrahāsya

Type: kshetra

Listener: King (context from adjacent verses)

Scene: Inside a small shrine: a three-eyed Śiva (symbolized by a liṅga with tripuṇḍra markings or a subtle anthropomorphic form) receives worship as the priest recites five mantras; the devotee reverently eats a small portion of havis-śeṣa; then steps toward the sanctum to behold Candrahāsyeśa, with lamps illuminating the liṅga.

Ī
Īśāna
P
Puruṣa
T
Tryambaka
C
Candrahāsyeśa
F
Five mantras

FAQs

Mantra, offering, and darśana together form a complete devotional rite culminating in seeing the Lord of the place.

Candrahāsya, specifically the form Candrahāsyeśa.

Worship with five mantras, partaking of the remaining oblation, and then taking darśana of Candrahāsyeśa.