Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटां वसुंधरां तां प्रलये प्रलीनाम् । दंष्ट्रैकया विष्णुरतुल्यसाहसः समुद्दधार स्वयमेव देवः

viśīrṇaśailopalaśṛṅgakūṭāṃ vasuṃdharāṃ tāṃ pralaye pralīnām | daṃṣṭraikayā viṣṇuratulyasāhasaḥ samuddadhāra svayameva devaḥ

Cette Terre, dont montagnes, rochers, pics et escarpements étaient disloqués, et qui, dans le pralaya, s’était dissoute, Viṣṇu—Dieu au courage sans égal—la souleva d’une seule défense, par lui-même.

विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटाम्whose mountains, rocks, peaks and summits were shattered
विशीर्णशैलोपलशृङ्गकूटाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + शीर्ण (कृदन्त) + शैल (प्रातिपदिक) + उपल (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + कूट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः; विशेषण (वसुंधराम्)—‘विशीर्णानि शैल-उपल-शृङ्ग-कूटानि यस्याः’ (with shattered mountains/rocks/peaks/summits)
वसुंधराम्the earth
वसुंधराम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवसुंधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ताम्that (her)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
प्रलयेin the dissolution
प्रलये:
Adhikarana (Location/Time)
TypeNoun
Rootप्रलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रलीनाम्merged, submerged
प्रलीनाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + ली (धातु) → प्रलीन (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वसुंधराम्)
दंष्ट्रैकयाwith a single tusk
दंष्ट्रैकया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा (प्रातिपदिक) + एका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (एकया दंष्ट्रया)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अतुल्यसाहसःof incomparable valor
अतुल्यसाहसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअतुल्य (प्रातिपदिक) + साहस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘अतुल्यं साहसं यस्य’
समुद्धधारlifted up, raised
समुद्धधार:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उद् + धृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः-प्रयोग (by oneself)
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात; अवधारणार्थ (emphasis)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Scene: Varāha emerges from the ocean holding the Earth aloft on one tusk; shattered mountains and debris drip away; the cosmos re-forms around him; the scene balances ferocity and protection.

V
Viṣṇu
V
Varāha (implied by tusk)
P
Pralaya
E
Earth (Vasundharā)

FAQs

When the world collapses, the Lord’s power and compassion raise it again—dharma is never abandoned.

No specific tīrtha is identified in this verse; it is a cosmic episode embedded in the Revā-khaṇḍa’s sacred narrative.

None; it is a praise narrative (māhātmya-style) of the Lord’s saving act.