Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

ततो मुखात्तस्य घना महोल्बणा निश्चेरुरिन्द्रायुधतुल्यरूपाः । घोराः पयोदा जगदन्धकारं कुर्वन्त ईशानवरप्रयुक्ताः

tato mukhāttasya ghanā maholbaṇā niścerurindrāyudhatulyarūpāḥ | ghorāḥ payodā jagadandhakāraṃ kurvanta īśānavaraprayuktāḥ

Alors, de sa bouche jaillirent des nuées épaisses et terribles, aux formes pareilles à l’arc d’Indra. Ces effroyables nuages de pluie, mus par la grâce d’Īśāna, répandirent les ténèbres sur l’univers.

ततःthen
ततः:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (then/from there)
मुखात्from (the) mouth
मुखात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
घनाःclouds
घनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootघन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
महोल्बणाःvery massive
महोल्बणाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + उल्बण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय: महान्तः उल्बणाः (very huge/terrible)
निश्चेरुःcame forth
निश्चेरुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस् + चर् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
इन्द्रायुधतुल्यरूपाःhaving forms like a rainbow
इन्द्रायुधतुल्यरूपाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइन्द्रायुध + तुल्य + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः: इन्द्रायुधेन तुल्यं रूपं येषाम् (rainbow-like in form)
घोराःterrible
घोराः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
पयोदाःrain-clouds
पयोदाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपयस् + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: पयः ददाति इति/पयः-धारकः (cloud)
जगदन्धकारम्darkness over the world
जगदन्धकारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् + अन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: जगतः अन्धकारः
कुर्वन्तःmaking
कुर्वन्तः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ईशानवरप्रयुक्ताःimpelled by Īśāna's boon
ईशानवरप्रयुक्ताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootईशान + वर + प्रयुक्त (युज् धातु, क्त; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्यय; तत्पुरुष: ईशानस्य वरेण प्रयुक्ताः (sent/impelled by Īśāna's boon)

Śrī Markaṇḍeya

Listener: Kingly interlocutor (continuation)

Scene: From the mouth of a vast cosmic form, enormous thunderclouds billow forth; rainbows arc within them like Indra’s bow; the universe below is swallowed in shadow, hinting at imminent rains and renewal.

I
Indrāyudha (rainbow)
Ī
Īśāna (Śiva)
P
Pralaya clouds

FAQs

Cosmic processes operate under divine governance; even destruction and renewal move by the Lord’s sanction, reminding one to align with dharma.

The Revā Khaṇḍa context glorifies Narmadā, but this verse specifically depicts the pralaya-clouds rather than a localized tīrtha.

No explicit ritual is stated; the verse emphasizes divine agency (Īśāna’s boon) behind cosmic events.