Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

संवत्सरोऽयं परिवत्सरश्च उद्वत्सरो वत्सर एष देवः । दृष्टोऽप्यदृष्टः प्रहुतः प्रकाशी स्थूलश्च सूक्ष्मः परमाणुरेषः

saṃvatsaro'yaṃ parivatsaraśca udvatsaro vatsara eṣa devaḥ | dṛṣṭo'pyadṛṣṭaḥ prahutaḥ prakāśī sthūlaśca sūkṣmaḥ paramāṇureṣaḥ

« Il est l’année—saṃvatsara, parivatsara, udvatsara et vatsara—ce dieu même. Bien que visible, il est aussi invisible ; bien qu’invoqué dans les offrandes, il est de lui-même lumineux. Il est à la fois grossier et subtil ; en vérité, il est l’atome même. »

संवत्सरःthe year (saṃvatsara)
संवत्सरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
परिवत्सरःthe parivatsara (a year-cycle)
परिवत्सरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरिवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
उद्वत्सरःthe udvatsara (a year-cycle)
उद्वत्सरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउद्वत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वत्सरःthe vatsara (a year)
वत्सरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
एषःthis
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
देवःgod
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दृष्टःseen, visible
दृष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√दृश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)
अदृष्टःunseen, invisible
अदृष्टः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ- (नञ्) + दृष्ट (कृदन्त, √दृश्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) with नञ्; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रहुतःoffered/invoked (pra-huta)
प्रहुतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र+√हु (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
प्रकाशीluminous
प्रकाशी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रकाशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त विशेषण
स्थूलःgross
स्थूलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्थूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
सूक्ष्मःsubtle
सूक्ष्मः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
परमाणुःthe ultimate atom
परमाणुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + अणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (परमः अणुः)
एषःthis
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Brahmā

Listener: surādi-saṅgha (devas)

Scene: An iconographic Kāla embodying multiple year-names as a garland of symbols; half the form luminous and visible, half dissolving into subtle ether; tiny atom-like sparks emanate, showing paramāṇu-pervasion.

K
Kāla (Time)
S
Saṃvatsara
P
Parivatsara
U
Udvatsara
V
Vatsara

FAQs

The divine permeates all scales: Time governs ritual cycles and also exists as the subtlest principle within creation.

No single tīrtha is named; the teaching is universal within the Revā Khaṇḍa narrative frame.

The verse alludes to propitiation through offerings (prahuta/yajña), implying that Kāla is honored within Vedic rites.